Skip to content

David Pedraza: The Tree of the Middle

24 oktober 2011

Paarden en kruisigingen, je komt ze veel tegen in de Europese kunstgeschiedenis. Uiteraard, paarden vervoeren dan meestal helden of vorsten, maar zelden of nooit kruisbeelden. In het drieluik van David PedrazaThe Tree of the Middle” gebeurt dat eigenlijk ook niet.

In het linkerluik staat een naakte figuur op een paard met de armen wijd, als om zich in evenwicht te houden. Het paard staat gemoedelijk en geduldig, het linkerachterbeen met de gekantelde hoef in ruststand, tegen een achtergrond van groene bosschages. De atmosfeer van het geheel is vochtig. Uit de grauwige sluierbewolking druipt het vocht en het paard lijkt te spiegelen in een plas.

De naakte man staat ver boven de vochtige grond, zijn bovenlichaam bleek afgetekend tegen de hemel. Zijn verticaliteit krijgt een echo in de boom rechts.

De benen van het paard lijken op te lichten tegen de achtergrond en waar de lichtplek op zijn achterste vandaan komt is onduidelijk. Wel maakt die plek optisch een brug tussen het dekje waar de naakte figuur op staat en de oplichtende boom rechts. Die boom leidt het oog naar het middenluik.

Eerder had ik het over een kruisbeeld. Uiteraard doet de man op de rug van het paard daar onwillekeurig aan denken. Maar hij staat op het paard en is niet gekruisigd. Hij heeft zo te zien geen wonden en hij heeft geen lendendoek om of een doornenkroon op. Zijn handen staan schuin omhoog.

De vochtige omgeving wordt simpel benadrukt door de lange verfdruipers. Maar deze druipers geven het doek ook iets filmisch. Als een beeld dat op het punt staat te vervagen of te veranderen.

En in het middendoek gebeuren dan ook vreemde dingen. Het paard is donkerder geworden, heeft zijn glans verloren en lijkt tot vormeloosheid te gaan vervallen. Maar nog vreemder is de transfiguratie van de man: die is veranderd in een soort kruisbeeld, of liever aan een oplichtende herinnering daaraan. Om hem heen lijkt de bewolking te breken, de kruisvorm nog versterkend. Het dekje waar de man op stond  en de rozerode leidsels lijken verworden tot herinneringen aan decoraties. Leek het linkerluik nog op een vreemd kiekje, hier lijkt meer sprake van geestverschijningen.

En gebruik makend van de zelfde middelen heeft dit luik weer een filmische kwaliteit. We kijken weer duidelijk naar iets dat op het punt staat te veranderen. Maar hoe verandert de scène? De boom rechts wijst weer naar het volgende luik.

Na het linker- en het middenluik verrast het rechterluik. Het licht breekt door de wolken, het paard lijkt op wat bruine vlekken na uit de voorstelling te zijn gewassen en de man met de gespreide armen duikt weer op. Geblakerd torent hij boven de bosschages uit, de armen zegenend over het gebladerte en over de uitgelopen wereld eronder. Zegenend? Is het troost? Is het geruststelling? Of is het het zoeken en behouden van een evenwicht, nu de aarde onder het geboomte lijkt te zijn weggespoeld?

Vanuit het midden bekeken

Op deze manier heb ik het drieluik van links naar recht bekeken. Dat is gebruikelijk in onze Westerse cultuur. Daarnaast is het bij drieluiken ook gebruikelijk om vanuit het midden te kijken. Vooral bij altaarstukken is het middenluik het grootste en belangrijkste. De zijluiken vertellen daar vaak de achtergronden van het hoofdverhaal. Dat zou bij Pedraza’s drieluik ook kunnen.

De blikvanger is dan het middenluik met de witte kruisfiguur. De witte figuur is dan letterlijk een vergeestelijkte “Tree of the Middle” die oprijst uit het paard, oplichtend tussen zijn meer aardse en groen bebladerde verwanten. Volgens de iconografie van altaarstukken bevindt zich het goede altijd aan de rechterzij van Christus (voor de kijker links) en het slechte aan diens linkerzijde (voor de kijker rechts). Zo is op altaarstukken links de hemel en rechts de hel te zien.

In het geval van Pedraza’s drieluik straalt het linkerluik ook nog een zekere harmonie uit. Ik noemde het eerder een vreemd kiekje. “Vreemd” omdat het lijkt of er een circusact wordt uitgevoerd tijdens de regen. De kleuren zijn aannemelijk als op een foto en fotografie is hier ook duidelijk de basis van het geheel. En toch is het een droombeeld waarin ieder element betekenis krijgt. De man is naakt als de waarheid en lijkt niet van het paard af te blazen, hij heeft zelfs iets triomfantelijks.

Het rechterluik, de Christelijke iconografie volgend, ziet er inderdaad niet bepaald als de hemel uit. En de geblakerde figuur met de gespreide armen, is dat wel een goede, troostgevende figuur? Of juist niet? Hoewel het licht scherp door de bewolking breekt biedt het onderste deel van het schilderij niet veel meer dan leegte.

Van rechts naar links bekeken

In veel andere culturen, waaronder veel Oosterse culturen wordt van rechts naar links gelezen en worden voorstellingen ook vaak van rechts naar links bekeken. Ook dat zou kunnen met dit drieluik.

Het rechterluik geeft dan veel meer het idee van een wereld in den beginne, of de wereld na een ramp, waar een geblakerde figuur bovenuit torent met gespreide armen die uitdrukkelijk naar links, naar het middenluik kijkt. In dat middenluik wordt de figuur getransfigureerd tot symbool en hij krijgt een paard onder zich om gedragen te worden. Hoewel het paard er nog ruw en wat spookachtig uitziet heeft het al de trouwe en rustige uitstraling van het dier dat de mensheid droeg en voorttrok voordat zij de plofmotor uitvond.

Het paard en de figuur zijn naar links gericht en wijzen daardoor automatisch naar het linkerdoek, waar de kruisfiguur een mens van vlees en bloed is geworden, vertrouwend op het dier dat hem draagt en in evenwicht laat houden. Op die manier kijkend, zijn de armen definitief uitgespreid, niet om het lijden of het zegenen, maar om het evenwicht te behouden. Wat, zo U wil, in feite ook een combinatie van lijden en zegenen kan zijn.

Maar of het programma van het drieluik nu van te voren bedacht is, of gegroeid tijdens het maken, of het van links naar rechts, van rechts naar links of van binnenuit bekeken kan worden, duidelijk is dat het nadrukkelijk is opgetrokken uit verf en de eigenschappen van het medium, waaronder ook de zuigkracht van het doek. Pedraza heeft drie variaties op een thema gemaakt die uiteindelijk uit niet anders dan de werking van verf op doek bestaan.

Het drieluik “The Tree of the Middle” is momenteel te zien in een kleine expositie met recent werk van David Pedraza in Heden aan de Haagse Denneweg.

Bertus Pieters

2 reacties
  1. Beste Bertus,

    Fijn om te zien dat iemand de moeite neemt eens heel goed naar een kunstwerk te kijken.
    Keep on the good work,
    Jacko Brinkman, directeur Heden

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: