Skip to content

Handschrift en reflectie. Ro Hagers bij Heden Hier in de Haagse Weimarstraat

31 januari 2012

Waar houdt een kunstwerk op? Daar waar het materiaal ophoudt? Of verder weg? En houdt het op een kunstwerk te zijn als je er niet meer recht voor staat, wanneer het niet uitdrukkelijk een sculptuur is? Vragen die opkomen bij het kijken naar de resultaten van de residency van Ro Hagers in de Haagse Weimarstraat, op uitnodiging van Heden. (De resultaten waren slechts kort publiek te zien)

Maar zelfs bij de werken die ogenschijnlijk uitdrukkelijk tweedimensionaal lijken, is bij nader kijken niet duidelijk waar het werk eindigt.


Een door Hagers opgespannen doek gaat ook aan de zijkanten nog door. Dat is op zich geen novum, maar wie van de zijkant kijkt, ziet het licht langs het stugge doek strijken en het krijgt een fluwelige, duistere zachtheid waar het is bewerkt met dicht naast elkaar staande contékrijt streepjes.


Weer terug, recht voor het werk, verzinkt het fluwelige weer en waaiert uit over het doek, ook waar de streepjes verder uit elkaar staan. Streepjes die reflecties van elkaar lijken.

Het wordt vaak mooi gevonden het persoonlijk handschrift van een kunstenaar in diens kunstwerk te vinden. Maar wat is een persoonlijk handschrift, wanneer een materiaal ook een eigen handschrift heeft? In Hagers’ werk met conté kun je nog duidelijk spreken van een soort handschrift, immers, de streepjes doen vrij letterlijk denken aan een schrift en de streepjes komen rechtstreeks uit de hand van de kunstenaar, de kortste weg tussen het hoofd en het doek.

In een werk met eitempera op doek is er al meer sprake van een eigen handschrift van het materiaal.


De tempera gaat haar eigen weg en trekt op haar eigen manier in het doek. Hagers’ manier van werken benadrukt bovendien de structuur van het doek door er een nieuwe structuur overheen te leggen, of liever: in te leggen. Eerder had ik het over reflectie. En ook in dit werk lijkt een reflectie weergegeven te worden, maar het is niet duidelijk of de reflectie van binnenuit  het doek komt of van buitenaf. En zo is de eitempera in het doek getrokken, maar lijkt de voorstelling die ze creëert ergens anders vandaan te komen.

Hagers presenteerde ook een doek, uitgerold als een oude landkaart of een gebedsrol. De voorstelling op het doek lijkt op het eerste gezicht zelf uitgerold te zijn op het textiel.


Maar ook hier is het materiaal in het doek getrokken. Het idee van een rol benadrukt de indruk dat er iets bijzonders getoond wordt: een landkaart? een boodschap of instructie? een gedicht of bede?. De tekens zelf doen weer denken aan een handschrift maar ook aan omhoog strevende lijnen.


Prominent tentoongesteld in een kleine ruimte, geflankeerd door het bovengenoemde werk in conté, brengt het de sfeer teweeg van een kleine kapel.

Textiel is een van nature plooibaar en ademend materiaal. Door zijn structuur kunnen voorstellingen erop gemakkelijk diepte suggereren van welke aard dan ook. Andere materialen moeten om diepte te bereiken letterlijk vakkundig beschadigd worden, zoals een houtblok waar het negatief voor een houtsnede in gegutst wordt.


Hagers doet iets vergelijkbaars met op elkaar geplakte lamellen waarin hij sleuven gutst en freest die een voorstelling oproepen. De sleuven zelf zijn weer allemaal in verticale richting, zodat de voorstelling uit een verticaal raster tevoorschijn komt. Is de voorstelling in een houtsnedeblok het negatief van de uiteindelijke voorstelling, in Hagers’ werk is het blok zelf de positieve voorstelling. Hoewel dat positieve hier weer betrekkelijk is, immers, hier is de voorstelling zelf weggegutst. In de voorstelling zelf ontwaren we de Wagenmenner van Delphi, zelf een beeld uit een ver verleden. Het blijkt al eerder schuil te zijn gegaan in het werk met eitempera. Het beroemde beeld is als het ware tot visioen geworden, maar in het uitgegutste werk krijg het toch het idee enigszins tastbaar te zijn.


Want het werk is naast grafisch ook sculpturaal. Niet alleen omdat de voorstelling met een sculptuur te maken heeft, maar ook omdat de groeven van dichterbij een eigen leven lijden en een eigen waarde krijgen van plasticiteit en diepte. En wederom is de vraag en misschien nu nog sterker: is de voorstelling een reflectie van binnenuit het werk of van buitenaf? In feite van beide.


Hagers toonde nog een werk dat op dezelfde wijze gemaakt is. Maar dit werk is abstracter qua voorstelling, meer een spel van donker en licht.


In een hard en koppig materiaal wordt een schijnbaar delicaat spel gespeeld, waarin het licht letterlijk kleurloos is en wit glanst,


terwijl het donker een scala biedt van rood en blauw, genuanceerd door de schaduwen van de sleuven.


Een ander verhaal lijkt een tweeluikje: hoewel in dezelfde techniek van gegraveerde lamellen, is hier de verticale beweging – het omhoog gaan – verlaten en verwisseld voor een structuur van een metalen hekwerk van een afrastering. Maar hier wordt niets afgerasterd, het rasterpatroon is weer in de lamellen gegraveerd. Beide werkjes hebben de toewijding en vakmanschappelijkheid van een bijna wiskundige gedachte.


Maar ook lijkt het hekwerk omgevormd tot een kanalenstelsel voor gedachten, gedachten die verstoord worden door problemen die tot onregelmatigheden leiden binnen het stelsel, maar die het stelsel zelf hier en daar ook verstoren.


In het rechterluik gebeurt dat zelfs nadrukkelijk. Niettemin is het opvallend hoe chaos en regelmaat elkaar in beide werkjes in evenwicht trachten te houden. En in het raster dringt zich ook weer de idee van een handschrift op.


Eerder had ik het over reflecties die van binnenuit of van buitenaf lijken te komen, soms suggestief, soms door de techniek vrij letterlijk. Hoe gaat dat bij een doorzichtig materiaal als perspex? Het perspex wordt welhaast uit zichzelf een reflectie. Het verbergt immers zijn vorm door zijn transparantie, dat klinkt tegenstrijdig, maar zonder gebruik te maken van licht en kleurstof is de vorm van perspex niet helder zichtbaar. Hagers gebruikt weer de verticale structuren om het perspex een vorm, of liever een karakter te geven. Deze verticale structuren, die Hagers maakt met behulp van zand, worden in een rechthoekig werk dat tegen de wand leunt, nu zelf transparant.


De structuur van het zand waarmee het vervaardigd is laat zich hier duidelijk kennen en wordt niet verdoezeld door het materiaal. Maar de transparantie van het perspex maakt dat het kunstwerk niet alleen op het eigen materiaal zit. Door de holling van het perspex gaan licht en reflectie van buitenaf (en nu heel letterlijk) een rol spelen.


Ook de schaduw van de structuren tegen de wand gaan een rol spelen in het geheel. Het werk krijgt daardoor iets kameleontisch, het verandert naarmate de omgeving verandert qua licht. Dat gebeurde natuurlijk ook al enigszins bij de andere werken, maar hier is het onvervreemdbaar onderdeel geworden van het karakter.


Dat speelt een nog grotere rol in een gekromd stuk perspex met een soortgelijke (maar nu rode) verticale structuur. De kromming wordt in stand gehouden door een riem die een spanning teweeg brengt van een vlak dat zich recht wil strekken, maar tegengehouden wordt.


Tegelijk móét het ook tegengehouden worden anders kan het werk niet overeind blijven en gaat de stralende werking van de oranjerode verticale structuren verloren.


Ook dit werk is weer kameleontisch door de transparantheid van het materiaal. Zo stug als het overeind blijft staan en als structuur standhoudt, zo plooibaar en veranderlijk is het in zijn omgeving en de belichting. En tegelijkertijd beïnvloedt het ook zijn omgeving, door de schaduwwerking van de rode structuur.

Ro Hagers heeft door verschillende materialen – harde, zachte, transparante – een idee gegeven van wat mensen zowel als materialen eigen is: een handschrift en reflectie. En wat die reflectie betreft: die houdt niet op bij het kunstwerk zelf.

Bertus Pieters

Advertisements
Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: