Skip to content

Het beeld van de held en de boef

10 maart 2012

Een groot aantal internetters, facebookers, twitteraars etc. werd deze week bezig gehouden door dit filmpje van de non-gouvernementele organisatie ‘Invisible Children’ die, zo blijkt, werkzaam is in Afrika om daar het lot van de slachtoffers van Joseph Kony en diens Lord’s Resistance Army (LRA) te beschermen en te verbeteren. De film blijkt menigeen tot tranen toe te hebben bewogen.

De film is een wervingscampagne met documentaireachtige trekjes. “Documentaireachtig” want alles is erop gericht U als kijker te winnen voor de goede zaak waarvoor Invisible Children zegt te staan. En U doet dat niet zomaar, U wil dan eerst informatie.

Wat is precies de boodschap? Op het eerste gezicht lijkt dat duidelijk: Er loopt een boef rond in een ver en hulpeloos land die daar kinderen ontvoert, hen martelt, verkracht, hen drilt en dwingt om anderen – waaronder hun eigen ouders – te martelen en te doden. Als die boef gevangen wordt, houdt de ellende op. Dat wordt onder anderen bevestigd in de film door Luis Moreno Ocampo, hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof in Den Haag, niet de eerste de beste dus.

Maar wat is nog meer de boodschap?

De presentator Jason Russell heeft het over “we“, “wij” dus. “Wij”, dat is ‘de wereld’. Aan het begin van de film wordt getoond wie ‘de wereld’ is. We zien de aardbol bij nacht. De lichten branden in Noord Amerika en Europa, de rest van de wereld is gehuld in duister. Het zijn dus de mensen in het verlichte deel van de wereld tot wie Russell spreekt. De film vermeldt ook onmiddellijk dat er momenteel meer facebookers op de wereld zijn dan dat er eerder wereldbewoners waren. Het gaat dus om mensen in het verlichte deel van de wereld die op Facebook zitten.

Waarom worden die mensen aangesproken? Ook daar is de film helder in: in een onzekere wereld waarin regeringen en gestropdaste functionarissen het ook niet meer weten, vormen facebookers een macht. En wel een macht om het kwaad te bestrijden. Want in een wereld vol onzekerheden en ingewikkelde problemen kan het goedwillende publiek in ieder geval nog het kwaad onderscheiden waar het zich vertoont. Met name in de vorm van iemand die op grote schaal en ongestraft kinderen misbruikt.

De mensen die wij, verlichte mensen, moeten helpen, wonen in het donkere deel van de wereld. Ook daar weet de regering het niet meer. Maar niet omdat zij niet wil, maar omdat zij onvoldoende steun krijgt uit het verlichte deel van de wereld. “wij”. “Wij” zijn daarom medeverantwoordelijk voor het lot van het duistere deel. En zulks terwijl wij toch het geld en de macht hebben om het kwaad daar een halt toe te roepen en verlichting te brengen in het duister.

Het probleem lijkt daadwerkelijk vrij simpel en dus ook vrij simpel om op te lossen. Immers presentator Russell kan het aan zijn kleine zoontje uitleggen en zijn kleine zoontje begrijpt het en geeft ook de oplossing aan, bijna in koor met Moreno Ocampo. Verder is ook duidelijk dat er geen tijd te verliezen is: als Kony niet snel opgepakt wordt, zal de aandacht verslappen en kan deze lelijke boef weer verder zijn gang gaan, in plaats van berecht te worden door het Internationaal Strafhof. Er moet dus snel gehandeld worden en daar is geld voor nodig.

Maar Invisible Children wil meer. Het wil de wereld veranderen. Het wil de wereld verbeteren. Het wil de wereld ontdoen van Kony en daarmee bewijzen dat de verlichte wereld het verschil kan maken. De verlichte wereld beheerst het licht en wil dat doen door het duister te verdrijven uit het hulpeloze deel van de aarde.

Hoe ziet zo’n veranderde wereld er uit volgens Invisible Children?

Allereerst moet zo’n wereld geleid worden door een doener als Jason Russell. Hij vertelt in de film dat hij tien jaar geleden niet wist waar hij aan begon toen hij kennis maakte met het probleem en besloot er wat aan te doen. Blijkbaar was hij visionair en zou de kracht van zijn emotie van dat moment voldoende zijn om de wereld te verbeteren.

Hij heeft die prachtige eigenschappen overgebracht op zijn zoontje, dat op het eind van de film dan ook zegt dat hij later net als zijn vader wil worden en in Afrika wil gaan werken. Daarbij gaat de film er blijkbaar vanuit dat er voorlopig nog werk aan de winkel blijft om licht te brengen in het donkere deel. Er wordt een overeenkomst getoond tussen vader en zoon. Ze zijn beide onschuldig en kinderlijk spontaan in hun ideeën en acties en hun impulsen zijn steeds geneigd tot het goede. Zij zijn wars van ingewikkelde zaken en belangen, in tegenstelling tot regeringen (in casu de Amerikaanse regering) die zich bezig houden met, tja, waarmee eigenlijk? Op die manier zijn Russell en zijn zoon een rolmodel voor U en mij.

En het werkt ook, immers, we zien de Oegandese jongen Jacob die aan het begin van de film liever nog dood wilde zijn, nu breed lachen en mee strijden voor de goede zaak. En dat kan hij omdat hij de vriend is van Russell en zijn zoontje. Het is duidelijk: zonder een verlichte Russell zou de donkere wereld het niet redden. En zonder Russell (en zijn zoontje) zal Moreno Ocampo het ook niet redden.

Terug naar de wereld die volgens Invisible Children veranderd moet worden en hoe die er dan uit moet zien.

Gavin, Russells zoontje, heeft een moeder. Dat kan niet anders. Aan het begin van de film zien we hoe een kind geboren wordt, dat we zo’n kind het beste wensen, dat zo’n kind welkom is en dat zo’n kind aandacht en liefde moet krijgen. Dat kind wordt steeds beschreven als “he”, “hij” dus. Dat kind is in de eerste plaats een jongetje. Zo’n jongetje is net zo’n held in de dop als zijn vader. Hij is liefdevol, charmant en een held in de dop. Met het maken van filmpjes (waarin hij mensen laat exploderen) bereidt hij zich voor op een heldenrol. We zien Jason regelmatig met zijn zoontje in de weer. Maar, is dat niet wat vreemd? Want Jason is toch vooral vaak in Afrika? En waar is zijn zoontje dan? Is die bij zijn moeder? Dat weten we niet, want dat vertelt het verhaal niet. Het enige wat we weten is dat Gavin een keer gebaard moet zijn. Blijkbaar Is dat de rol van de vrouw in de nieuwe wereld van Invisible Children: een broedmachine en cheer girl voor heldhaftige zoontjes.

Wat nu als Jason Russell een dochtertje had gehad? Misschien heeft hij die ook wel. In ieder geval kan een dochtertje geen rol spelen in dit verhaal. In de donkere wereld loopt zij het gevaar seksslaaf te worden van types als Joseph Kony, in de verlichte wereld staat haar een rol te wachten als broedse applausmachine.

En dat zijn dus de onzichtbare kinderen in de film van Invisible Children: mensen die achter een blonde held aanlopen om verlichting te brengen in een donkere wereld. Mensen die zingen en roepen met één stem. Een wereld waar arme negertjes gered worden door blonde supermannen. Een wereld waar vrouwen geen rol van betekenis spelen. Een wereld waarin regeringen machteloos zijn omdat de volkswil regeert.

Maar wie of wat heeft nu eigenlijk Joseph Kony mogelijk gemaakt? En valt er nog wel een heldenrol te spelen als er geen Joseph Konys zijn? En hoe moet het nu als die donkere wereld straks ook verlicht is?

Bertus Pieters

From → Artikelen

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: