Skip to content

Werelden veroveren: Niek Hendrix en Jop Vissers Vorstenbosch in Galerie Helder, Den Haag

14 april 2012

Sinds de mensheid door zichzelf is uitgevonden zijn er werelden te veroveren. En sinds er muren, panelen of opgespannen doeken beschilderd worden, hebben verf en voorstellingsvermogen oneindig vrijspel gekregen. Dusdanig dat de ambities van de schilderende kunstenaars meermaals met hen – en daardoor met de kijker – op de loop gingen. En zo werden, en worden er nog steeds, nieuwe werelden veroverd.

Dat die werelden zich op onverwachte plekken kunnen bevinden tonen een aantal schilderijen van Jop Vissers Vorstenbosch waarop steeds prominent een vlieg staat. En we hoeven geen Magritte te heten om meteen te constateren dat er geen vlieg maar verf te zien is op deze werken. Maar het is verf die doet herinneren aan aspecten van de vlieg: de transparantie van zijn vleugels, de bolheid van zijn ogen, de doffige zwartheid van zijn abdomen, de viezige streken van zijn haar, de magere dunheid van zijn poten. Want het zijn verfstreken die hier transparant, doffig, viezig of mager en dun zijn. Het meest nadrukkelijk is dat te zien in 20-3-12 24 H 5 : 45 : 13. De uitgebeelde vlieg en schaduw lijken zich op een glad transparant vlak te bevinden. Maar die transparantie en glans zijn ook niets anders dan de eigenschappen van de verf.

In Another day filled with television ER lijkt de wispelturigheid van de verf in het hele schilderij – de transparantie, de dofheid – samen te klonteren in de vlieg. Alles te meer om te benadrukken dat hier in feite geen vlieg te zien is, maar verf die de eigenschappen van een vlieg lijkt te hebben.

En daar komt een element bij: de snelheid van de observatie. En niet alleen de snelheid van de observatie maar ook de snelheid van de vlieg zelf die die snelle observatie vereist. Als snelheid een eigenschap van vlieg en observatie is, dan wordt snelheid op de zelfde wijze eigenschap van het schilderij van Vissers, zoals in Another day filled with television #1.

De scheidslijn tussen verf en bromvliegen lijkt in Another day filled with television/ tetris vrijwel verdwenen. Hier is de verf verwrongen tot een vettig gebeweeg. In feite schept Vissers met verven, borstelen, vegen en met snelheid een momentopname. Het gaat hier niet om een reconstructie maar om een constructie van een momentopname.

Momenteel hangt dit schilderijtje als middendeel tussen de diptiek Sinadel van Niek Hendrix op de tentoonstelling Illuminations in Galerie Helder in Den Haag. Het wonderlijke is dat de combinatie, vluchtig gezien, een vanzelfsprekend drieluik lijkt. Maar op het tweede gezicht zijn de verschillen heel duidelijk.

Vissers’  werk ligt als het ware op het doek. Aan de zijkanten is te zien dat de verf er tijdens het proces afgelekt en gespat is en dat het schilderij een geschiedenis heeft van verschillende verflagen. Hendrix’ werk lijkt verzonken in het doek, mede veroorzaakt door de drager, doek op paneel. Bij Hendrix beperkt zich het beeld strikt tot de beeldzijde en de zijkanten zijn wit. Dat maakt dat het schilderij een object wordt waarbij niet alleen de beeldzijde belangrijk is maar waarbij ook de zijkanten stille medespelers zijn.

Hendrix laat in Sinadel al zien dat zijn beelden even gemakkelijk illusionistisch kunnen zijn als abstract. Hij benadrukt dat nog eens door twee werken, Vanitas en Lumen, naast elkaar te plaatsen. Daarbij kun je Vanitas voor illusionistisch verslijten en Lumen voor abstract. Maar hoe abstract is Lumen? Het wekt immers duidelijk de illusie dat er licht komt van de rechterkant. Licht is in principe slechts weer te geven door voorwerpen of ruimtes te schilderen waar het licht op of in valt. Licht zelf heeft immers geen vorm. En dat is wat lijkt te gebeuren in Lumen: de rechthoekige donkere vorm lijkt van rechts belicht te worden. En dat donkere en dat licht zijn uiteraard gewoon verf.

Dat spel wordt nog absoluter gemaakt in Vanitas. Van een afstandje lijkt het op het soort illusionistische stillevens dat we kennen uit de 17de eeuw. Haarscherp geschilderd met veel fraai uitgewerkte details en virtuoze stofuitdrukking. Het eerste wat echt opvalt is uiteraard dat het om een zwart wit schilderij gaat. De illusie van een zwart wit foto van een gekleurd schilderij. Men is geneigd de kunstenaar een bemoedigende schouderklop te geven voor zoveel vakmanschappelijk vernuft.

Maar van dichtbij valt het schilderij uiteen in ruwe en bijna onbeholpen vlekken en strepen. Weg illusie, weg stofuitdrukking, weg zwart wit foto, het is alles ijdelheid, want het is alleen maar verf.

Een ander spel wordt gespeeld in Zestig einden. Het heeft het biologerende van een eenvoudig Op-art werkje en mede door zijn kleuren het koele en uitgekiende van de Post-painterly abstraction. Als in die laatste tak van kunst is het schilderkunstige uitgebannen uit dit werk. Van enige afstand wordt de illusie gewekt dat verfstreken in dit werk niet bestaan, maar van dichtbij is wel degelijk de verfhuid – zij het heel egaal – te zien. Verf verraadt zich altijd. Door de kleuren en concentrische verkleining suggereert het werk ook diepte. Onwillekeurig wil het oog hier diepte zien. Dus toch een vorm van illusionisme? Het schilderij zelf is weer nadrukkelijk een object. De hoeken van het werk zetten zich per schaduw voort over de muur, het beeld komt naar voren en van de zijkant verliest het beeld zijn dieptewerking.

Het is duidelijk dat het werk van Hendrix het van tegenstellingen moet hebben, of het nu om innerlijke tegenstellingen gaat of om tegenstellingen tussen twee werken. Dat maakt het ook aantrekkelijk om te combineren met ander schilderwerk als dat van Vissers. We zagen al de geslaagde combinatie van Hendrix’ Sinadel en Vissers’ Another day filled with television/ tetris maar in de combinatie van Zestig einden en 20-3-12 24 H 5 : 45 : 13 lijkt vooral het werk van Hendrix aan betekenis te winnen.

Dat lijkt ook het geval in de combinatie met zijn werk Horizon met de drie horizontale schilderijen TlD 36Watt van Vissers. Het rood van Horizon voegt wat toe aan het grauwige TlD 36Watt. Maar het is vooral het uitgesproken schilderkunstige van Vissers’ horizontale drietal dat Hendrix’ smalle, formele werk beter laat uitkomen.

Ook Niek Hendrix’ Nimbus

en Jop Vissers’ Oppenheimer’s Bad Karma

vormen op deze tentoonstelling een duo. Het lijkt erop dat dit duo nog het meest in evenwicht is. Beide werken tonen essenties van waar beide kunstenaars ieder voor zich mee bezig zijn op ongeveer even krachtige wijze. Het is hier de wedijver die het duo doet slagen. Hendrix geeft een illusie van iets dat realiteit had kunnen zijn maar van zichzelf eigenlijk al een illusie is en Vissers construeert iets wat nooit een illusie had kunnen zijn. Beide schilderijen lijken ieder op hun eigen wijze een kracht te bevatten die verder wil dan de randen van het beeld, hoe bescheiden ze ook zijn van omvang. Dit is werk met ambitie.

Illuminations toont werk van twee ambitieuze jonge kunstenaars onderweg. Onderweg waar naartoe? Dat kan alleen per schilderij bekeken worden, want gelukkig bestaan de ambities van Hendrix en Vissers goeddeels uit verf.

Bertus Pieters

Advertisements
Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: