Skip to content

Kleur, licht en eenvoud. David Batchelor in het Haagse GEM.

16 juni 2012

Eenvoud wordt in de kunstwereld nogal eens geroemd. Met zo min mogelijk middelen zo veel mogelijk laten zien, daar komt het dan op neer. Maar wanneer een kunstenaar niet veel heeft te laten zien, wordt eenvoud niet veel meer dan een aardige knipoog, een snaaks grappigheidje.

David Batchelor  – van wiens werk momenteel in het Haagse GEM een bescheiden overzichtstentoonstelling is te zien – is duidelijk een kunstenaar die bij voorbaat eenvoudige oplossingen gebruikt. Nergens wordt zijn werk ingewikkeld. Inhoudelijk noch technisch zoekt hij ernstige diepzinnigheden, sterker, hij vermijdt ze. Het lijkt hem puur te gaan om de verwondering over licht en kleur van moderne materialen en de moderne urbane wereld die we in onze dichtbevolkte contreien iedere dag en nacht om ons heen ervaren. Het is vooral die verwondering die hij laat zien.

De tentoonstelling toont twee aspecten van zijn werk, het driedimensionale en het tweedimensionale, en legt verbanden tussen beide.

Tussen beide aspecten staat kernachtig het vroegste werkje van de expositie: Talisman uit 1993. Het lijkt in het klein aan de basis te staan van veel van Batchelors latere fascinatie met gekleurd licht en gevonden voorwerpen. Het bestaat uit een vioolhals en houten plankjes, die als een standaard een fel gekleurd stuk plexiglas omhoog houden. Batchelor laat het plexiglas ook aan de achterkant nog om de houten standaard heen komen, zodat de kleur er als het ware omheen schijnt.

Dat “omheenschijnen” is iets wat Batchelor in recenter werk vrij letterlijk gebruikt. Op die manier breidt het kunstwerk zich uit buiten het materiële.

De kelder van het GEM laat daarvan een aantal mooie voorbeelden zien. Het meest spectaculaire daarvan is Magic Hour. Het bestaat uit een stapeling van lichtbakken van waarachter gekleurd licht schijnt tegen de wand waartegen het werk staat opgesteld. Als in Talisman is er sprake van een soort standaard, in dit geval de lichtbakken, waar de kleur omheen schijnt. Maar nu gaat het om echt gekleurd licht, waardoor het werk daadwerkelijk veel ruimte nodig heeft om het licht uit te laten waaieren over de muur. Het materiële van de donkere lichtboxen en hun entourage van snoeren en het immateriële van het gekleurde licht houden elkaar hier in evenwicht.

Magic Hour, de titel van het werk, duidt er al op dat Batchelor ons iets wil laten beleven. Het is de magie die ’s nachts in de stad door gekleurd licht wordt opgeroepen. Wetende dat veel van dat licht een doel heeft (vooral reclame), voelen we ons er ’s nachts thuis bij. Maar wanneer dat licht bevrijd wordt van zijn betekenis en achter een groot donker bouwsel vandaan komt, valt het bijzondere, het magische, ervan op. Batchelor speelt daarbij volslagen open kaart. Duidelijk laat hij zien dat de magie eenvoudig teweeg wordt gebracht door wat stekkers in stopcontacten.

Vergelijkbaar is Back lights 4. Hier ligt de nadruk meer op de vorm, een soort totempaal. Maar het is de magie van het licht die de vorm helder en monumentaal maakt. En naast de elektriciteit is het vooral de eenvoud van het idee van Batchelor die het geheel laat werken.

Het eerder genoemde “omheenschijnen” komt ook terug in de tekeningen. Zoals in een aantal werken met omhoogstaande, zwarte wormachtige vormen, van waarachter een gekleurd licht lijkt te schijnen. Ze staan op een schijnbaar rechte, horizontale ondergrond als om hun wankele verticaliteit te benadrukken. Het horizontale van de basislijn en de “omheenschijnende” kleuren lijken het wankele en beweeglijke van het geheel te benadrukken. Meermaals komt dit thema in de tekeningen terug, zoals Batchelor ook andere thema’s steeds weer herneemt. Hier blijft de verhouding tussen kleur en lijn hem blijkbaar bezighouden.

Elders houdt hij zich bezig met twee ovalen die ieder op een sokkel lijken te staan en waaromheen twee verschillende kleuren lijken te schijnen.

Het is aanlokkelijk al deze tekeningen (en er hangen er veel in het GEM) als een soort ontwerpen voor sculpturen zien. Probleem is alleen dat Batchelor in zijn echte sculpturen vrijwel alleen gevonden voorwerpen of gebruiksvoorwerpen gebruikt. De wormvormen en de ovalen zijn te zeer vormen uit de geest om echt gerealiseerd te kunnen worden door Batchelor.

Batchelor tekent ook regelmatig een “ontwerp” met op elkaar wankelende cirkels, “omheengeschenen” door verschillende kleuren, staand op een horizontale basis.

Die tekeningen vertonen enige overeenkomst met een sculptuur waarin Batchelor scooterbanden gebruikt. Daar schijnt het licht weliswaar niet in vele kleuren omheen, het komt er rechtstreeks, uniform en fel uit.

In Veg and Fruit laat Batchelor twee verschillende kleuren door de structuur van de twee gevonden voorwerpen – groente- en fruit kistjes – heen schijnen. Dat wil zeggen, hij laat het licht  tegen de muur aan schijnen, van waar het zich verder verspreidt. De simpele kistjes worden hiermee een soort wonderdozen die zich op ooghoogte aan de kijker presenteren, hun verschillende structuren scherp uit laten komen, hun verschillende kleuren tussen elkaar in laten mengen en zich met stopcontacten verbonden weten met snoeren, die onwillekeurig doen denken aan navelstrengen.

Maar hoeveel flamboyanter is het gekleurde licht in de tekening van een structuur waar overdadig rood licht doorheen lijkt te branden. Mocht dit het ontwerp zijn voor een daadwerkelijke sculptuur, dan zou het uiteindelijke werk waarschijnlijk pijn aan de ogen doen of je zou erbij verbranden.

Maar elders in de tekeningen zijn het vooral de vormen en structuren die zelf licht lijken te geven.

En ook de aard van het tekenmateriaal of de verf laat hij vaak een rol spelen. Zoals in de glans van metaalverf of de natuurlijke glans van hoogglansverf en het verschil met de matheid van ander tekenmateriaal of het papier.

In een aantal schilderijen, in de zogenaamde Blob Paintings, maakt hij de tegenstellingen tussen glanzende, felgekleurde lak en matte, zwarte verf op aluminium, tot onderwerp. Daarbij komt de ovaal terug voor de hoogglanslak en de scherpe rechthoek voor de matte verf. Verder laat hij het licht spelen op de hoogglanslak door de rimpelingen in de verf. Batchelor zelf kon er blijkbaar geen genoeg van krijgen en heeft dan ook meerdere Blob Paintings gemaakt. Dat is natuurlijk mede gevolg van de eenvoud van het concept van de werken. Het concept is zo verbluffend eenvoudig dat het uitnodigt om meerdere werken te maken met onderlinge verschillen in verhoudingen, in kleuren en in oppervlaktestructuur. Bij deze werken wordt het beste duidelijk dat bij Batchelor eenvoud niet slechts een middel is, maar ook een doel. Het is bij Batchelor de eenvoud zelf die iets te zeggen heeft, de eenvoud zelf is de inhoud en de vorm. Batchelor bewandelt daarmee een uiterst nauw pad en het is de vraag in hoeverre dit soort tweedimensionaal werk zonder zijn context ook voldoende tot zijn recht komt.

Ook de oorspronkelijke magie van het geprojecteerde licht, de toverlantaarn, brengt Batchelor terug tot eenvoud. De eenvoud van gebruiksvoorwerpen, zoals de zonnebrillen in Eyemobile

of het hypnotiserende maar toch ongelofelijk simpele van de elkaar opvolgende monochroom gekleurde dia’s in Da-Light.

Batchelor houdt zich in zijn sculpturen strikt aan het gebruik van gebruiksvoorwerpen. Alleen in zijn tekeningen droomt Batchelor min of meer verder dan de realiteit hem mogelijk maakt. Maar ook hier, hoewel het om fantasieën gaat, blijft Batchelor die luchtkastelen uitvoeren met nuchtere eenvoud. Lijnen en zwarte vormen die het materiële vertegenwoordigen, worden tegenover kleuren gezet die het immateriële vertegenwoordigen, waarbij het ene door het andere gevormd wordt.

En ondertussen laat Batchelor je de magie van kleur en licht zien met een enorme speelsheid, wat een bezoek aan deze expositie tot een intiem feestje maakt.

 

Bertus Pieters

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: