Skip to content

Verhullen en onthullen in Galerie Helder, Den Haag

22 augustus 2012

De beeldende kunst biedt de mogelijkheid om te verhullen en te onthullen. Een open deur, zou je zeggen, maar het is één van de belangrijkste spanningsvelden waarbinnen een beeldend kunstenaar werk kan maken.

Neem de twee wandsculpturen van Suzanne Somer die momenteel te zien zijn op de groepstentoonstelling New Star(s) 2012 in Galerie Helder, Den Haag. Beide sculpturen zijn duidelijk gebaseerd op vogels maar tegelijkertijd verhult zij dat feit. Hun bewegingen, misschien zelfs hun geluiden, lijken gestold tot verpakkingsmateriaal. Zij lijken groter en vreemder dan in de gedaante die we normaal kennen van vogels. Somer verpakt de wezens om de verpakkingen opnieuw uit te laten dijen en zo een nieuwe dimensie, een nieuwe vorm aan de vogels te geven. Alsof het wezenlijk karakter van de vogels alleen via hun verpakking duidelijk kan worden.

Zij ontvouwen zich vrij letterlijk voor onze ogen. Zo doen verhulling en onthulling tegelijkertijd hun werk in Somers sculpturen en in feite vallen zij samen.

Iets dergelijks kan ook gezegd worden van de twee schilderijen van Alvaro Valls die te zien zijn op de expositie. De gezichten van de figuren op zijn schilderijen komen vertrouwd voor. Ze hebben de alledaagsheid van familiekiekjes, maar in feite begint daar al het verhullen. Immers, de figuren lijken naar het oog van een camera te kijken; zij poseren en een pose is een constructie. Sterker, zij doen denken aan de borden waarop karikaturale figuren staan afgebeeld met gaten op de plaats waar de hoofden zitten, waardoorheen recreanten tot vermaak van de toeschouwers, zelf het hoofd kunnen steken. Maar Valls speelt het spel natuurlijk veel subtieler dan in die borden waarin je letterlijk voor aap kunt staan. Zijn figuren bevinden zich in een geschilderde onwerkelijkheid. Hun gezichten zijn vertrouwd als in een droom, maar hun lichaam en omgeving zijn, ook als in een droom, aan verandering onderhevig. Niets lijkt voor een nadere definitie vatbaar in Valls’ schilderijen.

Wie zijn bijvoorbeeld de figuren in Collective Portrait, wat is hun onderlinge relatie en waarom kijken zij ons aan? En wat doet de blauwe, fantoomachtige figuur op de achtergrond? Alleen de baby kan zich niet qua kleding of karakter verhullen. Ook de onbevangenheid van zijn lach is anders dan het poseren van de omstanders. Maar anderzijds: hoe zou de baby meer wezenlijk kunnen zijn dan het blauwe fantoom? Valls zinspeelt op de geconstrueerde realiteit van een groepsfoto, maar verhult en deconstrueert haar evenzeer.

Ook Jakob de Jonge is met twee werken vertegenwoordigd op de tentoonstelling. Zijn werk besprak ik hier korte tijd geleden naar aanleiding van de Eindexamenexpositie van de KABK en behoeft dus weinig introductie. Meer dan ander werk in deze expositie zou je kunnen denken dat zijn werk juist uit onthulling of openbaring bestaat. Maar zo eenduidig is het niet. De Jonge nodigt je uit rond te kijken in de ruimtes die hij schept en hij toont je veel wat metaforisch opgevat kan worden. Maar metaforisch waarvoor? In As I See The Towers Fall zou een ramp op handen kunnen zijn, maar de groene vegetatie, die lijkt op opwaaiend stof van een neerstortend gebouw, is tegelijkertijd ook geruisloos. Er zijn ook geen gebouwen gevallen en er zijn ook geen getuigen op straat die kunnen zien wat er werkelijk gebeurt.

Meubels zijn er voor het gemak en dienen daarvoor gemaakt te zijn. Maar wat nu als die meubels daar zelf geen trek in lijken te hebben? De tentoongestelde meubels van Maarten Schenkeveld lijken er nochtans niet naar te talen. Een tafel is hier niet langer een vlak blad met vier ondersteunende poten eronder. Het is een tafelblad dat tot het uiterste opbolt en het is niet duidelijk of het door de vier poten omhoog geduwd wordt of dat de vier poten door het tafelblad omhoog getrokken worden. Ook Schenkevelds twee ander kleinere meubeltjes gedragen zich liever als sculptuur dan als gebruiksvoorwerp. Een gebruiksvoorwerp is een sculptuur die tot gebruik verwrongen werd, in plaats van andersom, zo lijkt Schenkeveld duidelijk te maken. Schenkevelds sculpturen nodigen uit om te voelen. Hun gladheid, hun bollingen en hun spanning verhullen hun oorspronkelijke functie, maar creëren tegelijkertijd een nieuwe. Zij maken meubels tot mythes.

Bij Suzanne Somers wandsculpturen noemde ik al het geluid dat erin gevangen leek. In de installatie The Sun Never Sets van Matthias König is er daadwerkelijk geluid en het geluid is onlosmakelijk verbonden met het zichtbare. In feite kan de installatie ook met gemak een sculptuur genoemd worden.

Het geluid wordt door de opbouw van de sculptuur zelf versterkt. De sculptuur lijkt op een driedimensionale collage, een beetje zoals we die kennen van Carel Visser. Maar met dien verstande dat König er rekening mee moest houden dat ieder onderdeel invloed zou hebben op aard en versterking van het geluid, een compositie van König zelf. Hiermee heeft König een sculptuur gemaakt die ondanks zijn volheid toch heel rank aandoet, mede ook door het fijne evenwicht in de stapeling van de voorwerpen. De beeldende sensatie wordt nog versterkt door opflikkerende lampen in een hoek. Geluid en beeld vallen hier samen, hoewel de slechthorende niet hoeft te wanhopen: het beeld is op zich zelf al heel spannend. Je zou kunnen constateren dat het werk van König van al het werk op deze expositie het meest onthullend is, immers, er is duidelijk te zien hoe alles opgebouwd is en hoe alles werkt. Maar die technische feiten zijn nog geen garantie voor een goed kunstwerk, want wat maakt dit werk nu zo bijzonder? Wat maakt dat het intrigeert, dat het de blik trekt? Want dat doet het. Zijn het niet juist die duidelijke technische feiten die het antwoord op die vragen verhullen?

Bertus Pieters

Advertenties
Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: