Skip to content

Binnen en boven het keurslijf: Eindexamenexpositie KABK Den Haag 2013

8 juli 2013

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Een opleiding volgen betekent in een bepaald keurslijf gepast worden. Dat is niet altijd even prettig. Je begint aan zo’n opleiding omdat je meent dat die bij je streven past om iets van het leven te maken. Maar dan blijkt dat jij bij die opleiding moet passen, immers zo’n school weet wat goed voor je is en wil je aan de maatschappij afleveren als een volleerde persoon. Dat geldt ook voor kunstenaars die een academische opleiding volgen. Je moet eraf komen als een volleerd kunstenaar die voor een samenleving acceptabel is.

Ach, pijnlijk is dat allemaal niet. Veel studenten vinden juist hun eigen weg wel met zo’n opleiding. Uiteindelijk, het keurslijf dat opleiding en samenleving je opdringen kun je ook prima ten eigen bate gebruiken. Je kunt het ook binnenstebuiten keren of ontkennen.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Maar voor een ontkenning moet iets er eerst zijn. Dat is duidelijk in de presentatie van Maartje Borgers  in de eindexamententoonstelling van de Haagse Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten. In de catalogus is nog te lezen dat haar project inhoudt dat het leven an act of poetry is. Maar dat heeft zij doorgekrast op haar naambordje bij haar presentatie. Laat staan dat haar probleemstelling, Le désir d’ordre est le seul ordre du monde, nog te zien is bij de presentatie. Nu is die stelling van François Mauriac  (vertaald: De wens tot orde is de enige orde in de wereld) meer dan duidelijk in zowel het naambordje als in de presentatie zelf. En als zodanig heeft zij haar bekraste naambordje daarmee tot onderdeel van de presentatie gemaakt.

Die krassen zijn zowel ontkenning als bevestiging. Het krassen lijkt op een impulsieve, geïmproviseerde actie, maar het resultaat zegt meer dan wat stellingen en omschrijvingen. Het bevestigt die stellingen en omschrijvingen zonder ze te laten zien.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Er is meer improvisatie in het trapportaal waar Borgers’ presentatie deels te zien is. In die improvisatie houdt ze zich bij materialen die met de aarde verbonden zijn, zoals houtskool, een plant, hout, een opgezette roofvogel en een dito vos en rubber. De plant is verpakt in blauw plastic, er staat op vermeld dat de plant giftig is. De plant hangt zieltogend als in een lijkzak. Het gif mag hem niet meer baten. Ernaast is de onderste punt  van een houten paaltje tegen de wand bevestigd.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Op de wand ertegenover is een grote ronde vorm getekend met in het midden iets dat lijkt op het hart van een zonnebloem. Of zijn het de vele steken van een getekende draad die schijnbaar door het hart heengaat en rechts van achter de ronde vorm weer tevoorschijn komt?

Ook in de gang ernaast zijn nog een aantal objecten van Borgers te zien die allemaal blijkbaar met de dood te maken hebben, maar in weerwil daarvan zo levend mogelijk gepresenteerd worden.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Een grote tentoonstelling als een eindexamenshow kan niet anders dan uitersten laten zien. Zo is de wereld van Gerard Duprie  ver verwijderd van die van Maartje Borgers. Eerder dit jaar, in maart, was werk van hem te zien in een sneak preview. Hetzelfde werk is weer te zien, aangevuld met een aantal andere schilderijen die ook die vreemde spanning tussen intimiteit en openbaarheid hebben.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Bij diezelfde gelegenheid was ook werk te zien van Gürel Konuralp. Bij zijn huidige presentatie licht hij een tipje verder op over hoe hij abstractie wil gebruiken. Uiteraard is abstractie door het Modernisme in de 20ste eeuw mede gebruikt om vorm te geven aan een betere wereld. Of dat ook het streven van Konuralp is, is maar de vraag. Zijn werk lijkt er eerder op gericht achter de schermen van de wereld, de samenleving, te kijken en daar harmonie en balans aan te verlenen.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Er is ook harmonie en balans in het werk van Romy Treebusch. Maar die zijn hier de luxeverpakking van wat zij zelf omschrijft als Een overzicht van de hedendaagse verdorvenheid. Ze geeft dat overzicht hier met drie foto’s met een sterk gecentraliseerde compositie. De hoofdrolspeelster staat of zit steeds in het midden. De vrouwen zijn zo vergroeid met hun omgeving dat het lijkt of die omgeving hen in het midden van de compositie houdt. Hoe geprononceerd de vrouwen ook aanwezig zijn, zij worden gemaakt en gefixeerd door hun omgeving. De vrouw wordt in één foto getoond als een mythische prinses in prostitueekleding, een edelvrouw als onbereikbare hoer. Maar haar omgeving vertelt een ander verhaal: een verhaal van leegte, wellicht geestelijke leegte.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Zo toont Treebusch in de tweede foto een vrouw als esthetisch object

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

en in de derde foto een vrouw met een doorzichtige gebruiksverpakking. Treebusch gebruikt de kleurstellingen van de schilderkunst en het gelikte van modefotografie. De regie en compositie van de foto’s zijn vernuftig en getuigen van veel verbeeldingskracht.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

De omgeving speelt ook een belangrijke rol in de portretfoto’s van David Vroom. Maar hier is het een wisselwerking tussen de mensen en hun omgeving. De mensen op de foto’s hebben hun omgeving geschapen en de omgeving draagt weer bij aan het karakter van de mensen. Er staat werkelijk niets te veel op deze foto’s, en wat er te zien is, staat of hangt op zijn plaats en is onderdeel van het vertelde verhaal. Dat de protagonisten Pekelders zijn, noeste Oostgroningers die zich niets wijs laten maken, zal daaraan bijgedragen hebben.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Neem de drie heren die aan een eenvoudige schafttafel zitten: hun gezichten, kleding en handen vertellen een groot deel van het verhaal. Dat verhaal wordt rechtsachter aangevuld door de magnetron met het karton tomatensoep erop en tussen de twee rechterheren schemert nog een plastic bestekbak. De muur achter hen is verder kaal en wit. Dit is een complete foto. Hij had niet anders gemaakt kunnen worden. En dat geldt nagenoeg voor de hele serie Pekel is Pekel. Pekel is Pekel toont een toegewijde aandacht voor mensen en hun omgeving, ver weg van alle sentiment en sensatie.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Bij Menno van den Berg kun je ook spreken van een toegewijde aandacht voor mensen. Maar bij hem uit het zich in het inzichtelijk maken van technische processen. Gebaseerd op de spierwerking van zeeanemonen heeft hij de installatie Shapeshifter gemaakt. Door middel van een raderwerk en een bed van luchtpompjes, die door een zwengel bediend kunnen worden, wordt een parapluachtig geheel langzaam geopend. Het geheel is vernuftig en de werking is geheel logisch en duidelijk voor de kijker. Hier liggen nadrukkelijk geen ingewikkelde en weggedesignde technologieën aan ten grondslag. In een aantal tekeningen laat Van den Berg ook mogelijkheden van toepassing zien van luchtpompjes in bijvoorbeeld de medische wetenschap. Maar de Shapeshifter laat ook een trend zien, die terug wil naar de menselijke maat, het menselijke bevattingsvermogen en de inspiratie uit de natuur.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Inspiratie uit de natuur komt ook weer terug in het monumentale schilderwerk van Floor Frencken. Haar werk was ook al te zien op de eerder genoemde sneak preview in maart. De monumentale bedoelingen ervan komen nu ook beter uit. In deze presentatie speelt Frencken met donkere ondergronden en er zijn ook meer “gewone” rechthoekige schilderijen te zien naast losse, organische beschilderde vormen.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

De mogelijkheden van het verzamelen blijken de laatste jaren ook steeds een aanhoudende bron van inspiratie voor kunstenaars. Ook op deze eindexamenexpositie is dat weer te zien. In het geval van het werk van Marcel IJzerman gaat het om een verzameling zelfgemaakte werken die ieder voor zich hun mogelijkheden hebben en individueel gepresenteerd zouden kunnen worden, maar een completer verhaal vertellen wanneer ze gezamenlijk getoond worden. Kleur-  en vormrijm spelen daarbij geen uitdrukkelijke maar wel subtiele rol. En ook de werken zelf zijn subtiel te noemen. Er is moeilijk een vinger te krijgen achter hun samenhang maar de werken op zich tonen een soort ruimte. Niet zo zeer een echte driedimensionale ruimte als wel een soort denkruimte. IJzermans werk overdondert niet, maar brengt rust. Het lijkt een orde te willen scheppen die ruimte biedt, meer voor meditatie dan voor een doelgericht denkproces. En daarmee gaat het in tegen de onderzoekstrend van de huidige kunst die zich vooral maatschappelijk relevant wil tonen.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

De verzameling van Mik Maes  is een vermenging van het tekstuele en het tastbare en het daarbij behorende ontastbare. Het gaat over hedendaagse mythes op het internet, zoals The Rake, Slender Man, Smile.jpg  en andere Creepypasta. In een boek heeft hij een groot aantal van deze mythes verzameld. Het boek staat centraal in de opstelling van de verzameling die toepasselijk getoond wordt in een schemerig en vochtig keldertje. Langs de wanden zijn een aantal attributen te zien die samenhangen met deze mythes, allen beschenen in het duister door een lichtje. Daarmee doet het geheel wat aan een kleine Kunst und Wunderkammer   denken. Zo toont Maes, net als Gerard Duprie in zijn schilderijen, specifieke zaken uit de internetbeeldcultuur zonder gebruik te maken van een computerscherm.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Er zijn wel computerschermen te zien bij de presentatie van Joris van Meegen. Nu is dat niet vreemd bij een moderne grafische vormgever, zij het dat Van Meegen daadwerkelijk een verhaal te vertellen heeft en dat heeft vormgegeven op een manier die daar uitstekend bij past. Geen gedoe hier over bladspiegels in chique cuisinemagazines, maar een verhaal over absurditeit. Er valt dan ook veel te lachen en te gniffelen in deze presentatie. De vreemde verrichtingen van Van Meegens protagonist Gustav zijn te zien op vier beeldschermen. Zijn verrichtingen maken nieuwsgierig, niet zozeer naar de logica ervan als naar de uitkomsten en de verrichtingen zelf. Af en toe staat de wereld letterlijk op zijn kop, of zo schuin dat zij recht gehouden moet worden door een schuin geplaatste monitor. Op een vijfde monitor laat Van Meegen de absurditeit van woorden de revue passeren. Hij laat daarmee, samen met de deels simultaan draaiende Gustav-filmpjes, zien dat gevoel voor het absurde nieuwe en vaak onverwachte betekenissen bloot legt. Van Meegen heeft zijn zaak goed ingericht. Je wordt er omringd door de soms wat melancholieke avonturen van Gustav in de ambiance van hout en monitors. Van drie kanten gebeurt er wat, waardoor je na langer kijken bijna onderdeel wordt van het absurde.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Het werk van meubelontwerper Martijn Rigters  mag op het eerste gezicht ook absurdistisch lijken, het is in feite meer verwant aan het werk van Menno van den Berg in dat het het inzichtelijk maken van de techniek, en daarmee het terugbrengen van de menselijke maat in het productieproces, centraal stelt. Hij laat drie toestellen zien waarmee op een eenvoudige manier plastische meubels kunnen worden gemaakt naar individuele behoefte. Een eenvoudige zak waar je op kunt gaan zitten en waarvan de inhoud van schuim die van de eigen zitvorm van je lichaam aanneemt, staat garant voor een hyperindividueel fauteuil. En zo presenteert Rigters ook een toestel om zitbanken mee te maken en één om krukjes mee te maken, enigszins gebaseerd op de techniek van een pottenbakker. Het resulteert in een aantal organisch uitziende zitsculpturen. Je zou bij deze meubelen kunnen spreken van hyperhumane esthetiek.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

De geconstateerde problemen bij de presentatie van het werk van Imke Roemermann  tijdens de sneakpreview-tentoonstelling, te wijten aan de gevoeligheid van het werk voor “ruis” van ander werk, zijn bij de huidige presentatie geheel verdwenen. Roemermanns werk heeft  nu voldoende ruimte om te kunnen ademen. De werken zelf hebben iets weg van archeologische vondsten en antropologische objecten voor zover dergelijke vondsten en objecten ook relieken van menselijk denken zijn. Alleen gaat het hier dan meer om een persoonlijke archeologie en antropologie.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Ook werk van Elsbeth Bauer  was te zien tijdens de sneak preview in maart. Zij refereerde toen al aan animatiefilmpjes en in de huidige presentatie vult zij het werk onder meer aan met twee animaties. Het thema van aarde, groei en de mythe van de vrouwelijkheid staat ook hier centraal. In één filmpje is de samenstelling en groei van een boom te zien, aanschouwelijk als in een theatertje, compleet met muziek. Zij het dat de muziek (Mozart, KV 491) verbrokkeld, of liever, verkruimeld is. Het schokkerige van het filmpje wordt hiermee benadrukt, maar, in zekere zin, ook het pijnlijke van het gehele groeiproces. Met kleine vormen toont Bauer hiermee een groot ontstaansverhaal, een verhaal waaraan aarde en vrouw, oeraanstichtster van alle groei, ten grondslag liggen.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Yair Callender, in zijn presentatie op de binnenplaats van de academie, gaat veel groter en monumentaler te werk. In zijn installatie is de wereld om ons heen geen verhaal dat in kleine woorden over grote dingen verteld kan worden. Als in een park heeft hij een groot monument neergezet. In de buurt van het monument spoedt een ambtenaar zich naar zijn werk, geheel opgenomen en bepaald door het systeem waarvan hij deel uitmaakt, een vlakke figurant. Tegen de muur van de academie staat een groot lichtblauw blok in een kooi. Wat is dat? Ook een monument? Een soort  tegenmonument? Een bouwsteen? De kern van het rationele denken? Een poppige meisjesfiguur kijkt toe vanaf een bouwvallig podiumpje en je kunt meekijken vanaf een bank, zoals dat hoort in een park. Maartje Borgers heeft het in haar presentatie over life as an act of poetry, maar dat geldt voor Callender net zo zeer.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

De installatie Deception of Western Dying van Eric Peter  bevindt zich binnen, maar heeft ook monumentale trekken. En ja, Peters installatie heeft weer veel weg van een objectenverzameling. Objecten die, net als bij Marcel IJzerman, ieder voor zich hun referenties hebben, maar bij elkaar een groter verhaal bouwen. Hoewel alle objecten aandacht voor zichzelf opeisen (altijd een waagstuk in een installatie) wordt het geheel getrokken door een kar (sic!), gemaakt van zwartgeblakerde planken, en een lap met af- en ingedrukte planten en bloemen. De bloemen en planten zijn zo hard tegen het textiel gedrukt dat hun kleuren en vormen erin afgedrukt staan. Bloemen hebben uiteraard een meervoudige betekenis. Bloemen worden gebruikt als versiering maar ook als troost bij uitvaarten. Maar hier bij Peter zijn de planten ook nog eens dood of zieltogend (waar hebben we dat eerder gezien op deze expo?). Een kar, gemaakt van gedeeltelijk verkoold hout, lijkt in eerste instantie een voertuig naar gene zijde. Maar verschroeiing kan ook wijzen op vernieuwing van het leven. Het zwart is niet altijd het zwart van de nacht. Zo heeft Peter meerdere zaken bijeengebracht die met de dood te maken hebben, deels met niet-westerse ornamentiek, en die elkaar aanvullen.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

De titel Het einde op zoek naar het begin van de installatie van Annie Betsy Pinas, kan niet anders dan wijzen op een zoeken naar nieuwe interpretatie. Misschien niet eens omdat eerdere interpretaties niet zouden voldoen, maar wel omdat ze altijd incompleet zijn. Het is op zich interessant deze installatie te noemen na die van Eric Peter, want beide installaties hebben met de dood te maken en maken gebruik van niet-westerse elementen. Toch is de installatie van Pinas ontegenzeggelijk veel meer een elegisch geheel. Daarnaast bevat het werk ook een enorme kracht. Niet zozeer de kracht van wederopbouw en nieuw leven, maar de wilskracht om dichter bij de waarheid te komen. En daarmee de kracht van nieuwe interpretaties. Bij de installatie van Pinas kun je niet meer spreken van een verzameling van werken die samen het verhaal vertellen. Alle delen van het werk horen bij elkaar en kunnen niet los van elkaar gezien worden.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Bij de installatie Enormous Room van Victor Yudaev  ligt dat gecompliceerder. Hier is duidelijk wel sprake van een verzameling. Toch zijn de losse onderdelen van deze installatie ook geen zelfstandige werken. Eerder zou je kunnen zeggen dat er vele zelfstandige ideeën huizen in de kamer van Yudaev. Het is moeilijk te onderscheiden waar de kleine ideeën samenklonteren tot grotere ideeën en waar de grote ideeën uiteenvallen in kleinere, zo overdadig aan kijkstof is deze installatie. Die lijkt op het eerste gezicht simpel: zet flink veel rommel bij elkaar en het oog brengt er vanzelf een ordening in aan. Maar zo is het werk niet opgebouwd. Yudaev weet met speelsheid en humor de ogen van de kijker van hot naar her te leiden. Door verkleining van de herkenbare elementen, als stoelen en kasten, laat hij de kamer groter lijken. Hoewel het geheel natuurlijk een persoonlijk idee van Yudaev is, heeft hij ervoor gewaakt de kijkers meningen of gevoelens op te leggen. Naast de humor is dat de grootste kracht van deze kostelijke installatie.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Karianne Kirsten  heeft ook deelgenomen aan de sneak preview in maart. Daar toonde zij een lange optocht van beesten en voertuigen. Een wat surrealistische absurditeit, inventiviteit en een doordrongenheid van het dierlijke van het bestaan kwamen in dat werk samen en de dood was er steeds in aanwezig. Haar nu tentoongestelde weefgetouw lijkt niet alleen het weefsel van het leven te maken, maar de reis van het leven en allerlei zaken die je daarbij nodig hebt, zoals spullen voor een boot, muziekinstrumenten, een bal, noem maar op. En wederom is de dood hier aanwezig in het zwart van het getouw, het zwart van de bladeren van een plant en de grote kraai, die daarmee een natuurlijk uitsteeksel van het getouw lijkt.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

En over verzamelingen gesproken: wat te denken van een grote vergadering van honden, die in een kring tegenover elkaar zitten en elkaar aankijken. Waar wachten zij op? Moet er een hondengevecht plaatsvinden of herdenken zij iets in stille vergadering? Er zitten opvallend veel witte honden in het gezelschap, wit als geesten. Het absurd humoristische krijgt iets ongemakkelijks in dit werk. In het werk van Karianne van Dam zijn de gedachten van de mens dieren geworden en verder kenmerkt haar werk zich ook weer door een enorme verzamelwoede.

Flink wat verzamelinstallaties dus, een herwaardering van aarde en natuur en een herwaardering van de menselijke maat, zowel fysiek als geestelijk, dat zijn de voornaamste trends bij de bovengenoemde kunstenaars. Dat en hun eigen inventiviteit zijn de dingen waarmee zij boven het academische en maatschappelijke keurslijf uitgroeien. Datzelfde keurslijf heeft hen gedwongen keuzes te maken en dat heeft voor hen en vele anderen goed uitgepakt. Toch is het te hopen dat al deze mensen de ruimte krijgen nu hun werk verder te verdiepen, zonder gezeur over maatschappelijke relevantie. Een goede kunstenaar is immers altijd relevant.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Bertus Pieters

Zie ook: http://jegensentevens.nl/2013/07/blood-sweat-and-tears-the-exhibition/

http://www.deondergrond.nl/wordpress/?p=4736

http://mistermotley.nl/Leven_na_de_academie/2013/07/07/De_KABK-selectie/

http://trendbeheer.com/2013/07/08/eindexamenexpositie-2013-kabk/

http://www.lost-painters.nl/eindexamen-expositie-kabk-den-haag-3/

http://www.kunstbeeld.nl/nl/nieuws/20918/lichting-2013-kabk.html

http://chmkoome.wordpress.com/2013/07/16/eindexamenexpositie-kabk-den-haag/

http://5uur.wordpress.com/2013/07/17/5uur-favourites/

http://metropolism.com/features/blood-sweat-tears-diploma/

Advertenties
One Comment
  1. De waarde van kunst wordt de laatste jaren onderschat. Kunst is iets waar ik van kan genieten

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: