Skip to content

Brood en spelen: Prosumer van David Jablonowski in het Gemeentemuseum, Den Haag

3 september 2013

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Laten we bij het begin beginnen. Een omfloerste damesstem leest The Twelve Commandments of Flaming (Revision 1: Dec. 2, 1987 by Joe Talmadge) voor; twaalf absurde geboden voor wat je tegenwoordig een webforum zou noemen, opgesteld door ene Joe Talmadge, nog vóór de introductie van het World Wide Web. Je krijgt ze allemaal te horen als je even stilstaat om te luisteren in het limbo voor de expositie Prosumer  van David Jablonowski  in het Haagse Gemeentemuseum.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Eenmaal binnen klinkt minimalistische klavecimbelmuziek en valt het monumentale  17de-eeuwse  klavecimbel1 op naast de verzameling andere zaken. Die andere zaken zijn veelal rechthoekig, wit, grijs, zwart, glanzend, van steen, doorzichtig of hightech. Het prachtige muziekinstrument uit de collectie van het Gemeentemuseum is duidelijk meer dan een tokkelklavier om muziek mee te maken. Het communiceert ook door middel van zijn decoraties. De vleugel is aan de binnenzijde beschilderd met wat lijkt op een massascène uit een historiestuk en aan de buitenzijde is de klankkast beschilderd met havengezichten. De decoraties houden de belofte van intellectuele verpozing in, maar die verpozing kan alleen plaatsvinden binnen de marges van het klavecimbelspel.

Het klavecimbel is in de tweede helft van de 20ste eeuw met de herleving van de barokmuziek herontdekt door moderne en postmoderne componisten. Een resultaat daarvan doordesemt de gehele expositie met zijn klanken. De intellectuele elegantie waar het klavecimbel mee vereenzelvigd werd, is vrijwel uit die muziek verdwenen en de taal en klank ervan hebben zich aangepast aan hedendaagse processen van kijken, ervaren, zoeken, communiceren en vooral consumeren en produceren. Het klavecimbel is daarmee ver voorbij zijn belofte van een oud Arcadië.

Het klavecimbel staat achter een glazen omheining en is zo afgezonderd van de rest van de presentatie. Jablonowski heeft zich het instrument niet toegeëigend, hoewel het onderdeel is geworden van zijn presentatie.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

David Jablonowski 04

Niet voor niets bevindt zich vlak naast het klavecimbel het bescheiden werk Where it all begins V, een assemblage aan de muur, bestaande uit een sculptuur van koolstofvezel op een tablet. De koolstofvezelsculptuur is duidelijk geen product van de tablet. Maar de tablet is zelf onderdeel van een sculptuur geworden, een glimmend object, een cultuurobject. Het woord beelddrager is hier wel heel letterlijk genomen: de tablet draagt de sculptuur. De tablet vat een ontwikkeling samen die al begon vóór de tijd van het klavecimbel. Een ontwikkeling die leidde tot steeds efficiëntere vormgeving en tot een verrechthoeking van producten en van de samenleving. Ondertussen is de soort creativiteit die ten grondslag lag aan het uiterlijk en de decoraties van het klavecimbel los komen te staan van het product en uit die zich in vormen als de koolstofvezelsculptuur. Op die manier wordt wat ooit gescheiden werd weer samengebracht door Jablonowski in één assemblage.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

In die zin kan Where it all begins als een sleutelwerk dienen voor deze tentoonstelling. De andere werken in de expositie (Kodak, Prosumer (annex) en Screenshot in de nissen, The Third Book Fare in View of Photographers aan de wand en Prosumer in de gehele zaal) zijn stuk voor stuk samengesteld uit meer componenten en het idee van tegenstellingen, die, wanneer oog en hersens wennen wellicht geen tegenstellingen zijn, maar elkaar aanvullende gedachten, speelt overal de hoofdrol.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Bij de titel Prosumer, een kruising van producer en consumer, verwacht je misschien iets interactiefs, iets waarbij je op knopjes moet drukken of iets waar je aan mee moet doen zodat het schaamrood op je kaken komt vanwege je onwetendheid. Niets is minder waar. Prosumer heeft eerder iets weg van een tuin, een tuin met weinig planten maar met veel objecten die zorgvuldig geordend zijn. Er is van alles te zien.

Jablonowski maakt geen kunst die verontrust (mogen we verlost zijn van die mode!), maar het is ook geen oppervlakkige schoonheidservaring die je na één blik kunt vergeten. De objecten liggen en staan er bijna om aan te raken.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Jablonowski gebruikt veel aluminium, offsetdrukplaten, hightech-apparatuur en andere glimmende zaken. De vertoning van een aaneenschakeling van Youtube-filmpjes zorgt dat die glimmende oppervlakken voortdurend van kleur verschieten. Vergelijk je dat met de decoraties van het klavecimbel, dan kun je constateren óf dat de materialen die Jablonowski gebruikt geen decoraties hebben, óf dat de veranderlijke omgeving en het standpunt van de kijker de decoraties bepalen. Want er is geen moment dat de glimmende materialen geen kleuren en lichtplekken hebben door de veranderende en flikkerende filmbeelden, door het gezeefde licht en door de bezoekers zelf. Dergelijke veranderende kleuren op glanzende oppervlakken houden geen belofte in zoals de decoraties van het klavecimbel, maar beantwoorden wel aan het meer hedendaagse schoonheidsideaal. Het oppervlak heeft de schoonheid van het strakke en perfecte, de tinten worden door de kijker bepaald door er langs te bewegen. Zo neemt de bezoeker, misschien zonder zich er ten volle bewust van te zijn, toch actief deel aan de tentoonstelling en wordt opgenomen in de totale installatie van bewegend beeld, objecten en muziek. Daarmee wordt de presentatie niet alleen een verlengstuk van de kijker, maar wordt de kijker ook een verlengstuk van de presentatie.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

In de grootste filmprojectie is onder meer het productieproces van hightech-apparatuur te zien, onderbroken door onder meer beelden van de actualiteit, iets wat lijkt op een liefdesscène en scènes uit de natuur. Op een flatscreen zijn beelden te zien van een bauxietmijn, waarbij bauxiet de stof is die de hightech-apparatuur mogelijk maakt en het ons mogelijk maakt daarmee te communiceren en ons anderszins uit te leven.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

In het kleinere werk Screenshot wordt een beeld van een beduimeld screen op het plafond geprojecteerd, onvermijdelijk te beschouwen als Jablonowski’s persoonlijke handtekening van de gehele presentatie en een lichamelijke presentie in een overigens weinig lichamelijke expositie. Het is bovendien een aantasting van het perfecte glimmen. Screenshot is verder kenmerkend voor het werk van Jablonowski in dat ook de beamer en zijn omgeving als vanzelfsprekend onderdeel zijn van de compositie. De beamer word gecombineerd met een losgeslagen blok Franse kalksteen, een slijpschijf, een offsetplaat en kruiderij en bladeren. Met de verticaal staande beamer en de horizontale steen creëert Jablonowski de voorwaarden waaronder de andere elementen getoond worden. De rechte hoek, hoeksteen van het modernisme, krijgt daarmee een andere functie dan waarvoor hij bedoeld was (strak en absoluut zijn) of wordt gevuld met betekenis. Betekenissen vullen de rechte hoek, zonder overigens een soort rebus te vormen. De betekenissen verglijden zoals de kleuren van het aluminium van de offsetplaat. De projectie op het plafond vormt zowel de bovenste begrenzing van de compositie als een uitzicht naar buiten, naar boven, zij het dat het uitzicht beduimeld is.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

De kruiden en bladeren komen als kleuraccenten in de hele presentatie terug. Daarnaast zijn ze een gevoelsaccent in dat hun oppervlak, voorkomen en afkomst compleet anders zijn dan die van de verder getoonde objecten.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

De presentatie in zijn geheel heeft veel perspectieven, kietelt de nieuwsgierigheid en nodigt uit tot veel kijken en heen en weer wandelen. Ze toont hightech maar is niet ingewikkeld. De presentatie lijkt in eerste instantie nogal hermetisch, maar geeft zich inhoudelijk in feite vrij klassiek prijs door verleiding, door de afwisseling van glans en andere oppervlakken, door de afgemeten compositie, door de beweging van de projecties en door de muziek (waarover overigens wel enige verantwoording had mogen worden gegeven omdat ze een bepalende rol speelt). Geregeld wordt de esthetiek ondermijnd door bijvoorbeeld de ezelsoren aan de aluminiumplaten, door de ruwe kanten van de kalksteen, door de organische vormen van de koolstofvezelsculptuur etc. Jablonowski laat iets zien over de technische marges waarbinnen wij leven en hoe die ons het gevoel geven dat die marges er niet zijn.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Verder is de presentatie ook goed leesbaar en beleefbaar door de min of meer symmetrische opbouw ervan. De grote projectie van de Prosumer-installatie is in het midden van de zaal, daarvoor en daaromheen zijn andere onderdelen van de installatie gegroepeerd. Onderdelen daarvan zijn de verticale balken van Frans kalksteen en aluminium, eerder apart gepresenteerd als Corporate Foresight, waarvan er twee aan weerszijden van de installatie staan zodat zij de symmetrie bevestigen.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Wie aan de zijde van het klavecimbel de zaal binnenkomt, zal hem wellicht later verlaten aan de andere zijde. Als tegenwicht tegen het relatief kleine Where it all begins, hangt hier The Third Book Fare in View of Photographers, eveneens relatief klein. The Third Book Fare is in de vorm van een open boek. Het boek is uiteraard één van de eerste technische vormen van moderne communicatie. De rechthoekige bladzijden bepalen nog steeds de vormgeving van tekstverwerkings-software en van webpagina’s. Naast dat de offsetplaat refereert aan een algemeen gebruikte vorm van druk, laat het ook weer licht en kleuren komen en verdwijnen en breekt het het licht in de kleuren van het prisma. Het graan staat natuurlijk sowieso aan het begin van de menselijke beschaving. Het boek staat op die manier open voor interpretatie, ook in samenspraak met de rest van de presentatie en in dialoog met Where it all begins. Het koren brengt de uitdrukking “brood en spelen”  in gedachte, ooit bedoeld als cynisch commentaar over het volk dat de macht uit handen had gegeven en zich de gunst liet aftroggelen door machthebbers met voedsel en vermaak. Tot op zekere hoogte is dat op deze tentoonstelling misschien van toepassing maar de toon van de presentatie is niet cynisch. Ze viert weliswaar onder meer het efemere maar ze genereert ook betekenis en bevordert kritische nieuwsgierigheid, dat wat een groot deel van de beschaving inhoudt. Brood is daarvoor een eerste voorwaarde, zonder brandstof kun je nu eenmaal niet verder. Daarmee is het koren eerder een reminder, zeker in combinatie met de boekvorm, en geen cynisch commentaar.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Bij vertrek zijn de Twelve Commandments van Joe Talmadge uit 1987 weer te horen, absurde richtlijnen uit de tijd dat er nog niet getwitterd, gefacebookt of gereaguurd werd, maar dat werd wel al voorvoeld.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Bertus Pieters

1. Klavecimbel van Gonofrio Guarracino, Napels, tweede helft 17de eeuw.

Zie ook: http://jegensentevens.nl/2013/10/prosumer/

http://www.arttube.nl/nl/video/Gemeentemuseum/Jablonowski_Prosumer

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: