Skip to content

Tussen einde en begin #6: Charles Avery

10 september 2013

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

De vrouw – Miss Miss – houdt haar handen half omhoog bij een kale boomstronk en aan haar uitdrukking en houding te zien, geeft ze zich over. Nu ja, de titel zegt het ook al: Miss Miss finally gives in by the tree where Aeaen sought to bamboozle the One-Armed Snake by attaching himself to the tree to make himself larger. En inderdaad: daar is ook een slang met één poot. Verder ligt er een geweer op de grond en een tas waar zaken uitgerold zijn.

Charles Avery 03

Charles Avery 04

Is hier iets gebeurd? Ja en nee. Ja, want hier is een kunstwerk gemaakt dat iets over wil dragen aan de kijker, en nee, want dat wat het wil voorstellen – wat het ook is – is ter plekke niet echt gebeurd. Zo is daar die eenarmige slang, een aardig taxidermisch gewrocht, zo aardig gemaakt dat je graag zou geloven in echte eenarmige slangen als je niet beter wist. Maar weet je het wel beter? Want ooit, in de tijd van het grote dierenopzetten voor natuurhistorische verzamelingen en musea, bestonden ook ernstige twijfels over de echtheid van bijvoorbeeld het vogelbekdier. En eerder geloofde men juist met overgave in het bestaan van eenhoorns, griffioenen, sfinxen en zeemeermensen van beiderlei kunne. Dus waarom zou je niet op zijn minst tijdelijk even kunnen geloven in de echtheid van een eenarmige slang? Hij ziet er immers geloofwaardiger uit dan een wolf die met oudevrouwenkleren in een bed ligt te wachten op een roodgemutst meisje. En toch heeft dat laatste beeld uit een verhaal menig kind de stuipen op het lijf gejaagd. Iedereen in West Europa kent dat verhaal, zoals mensen over de hele wereld sprookjes, mythen en sagen kennen, verhalen die gebaseerd zijn op wat wij kennen van onze wereld, maar die zich afspelen in een parallelle, tijdloze wereld. Die verhalen hebben een functie, want ze kaderen ons denken over goed en kwaad, angst en geluk, zij het lang niet altijd in positieve zin. Dergelijke archetypische verhalen worden overigens nog steeds ontwikkeld en ontwikkelen zich door de moderne nieuwsvoorziening en de hedendaagse media dagelijks.

In Miss Miss finally gives in… gebeurt iets vergelijkbaars. De maker van dit werk, de Schot Charles Avery  (1973), heeft het beeld van de vrouw, de boomstronk, het geweer, de tas met inhoud en de kronkelende eenarmige slang bijeengebracht op een zanderige bodem met verspreide steentjes en wat dor gras. Het geheel staat in een glazen vitrine die boven omlijst wordt door een geometrische decoratie en die een bekroning draagt die niet anders dan als bizar omschreven kan worden. Onder de bekroning, aan de binnenzijde van het dak, bevindt zich een achthoekige koepel die zelf weer bekleed is met driehoekige spiegels. De driehoeken komen terug in de bizarre bekroning en in de banddecoratie.

Het raadsel is nu niet zozeer waar al die zaken voor staan, maar het feit dat al deze zaken je het idee geven dat er iets aan de hand is, dat het een verhaal verbeeldt met enige samenhang. En wel een verhaal dat net zo tijdloos is als een sprookje en zich evenzeer afpeelt in een parallelle wereld. En natuurlijk, de titel – altijd het verhoopte refugium van de radeloze kijker – beschrijft een moment uit een verhaal en verwijst zelfs naar geschiedenis die aan dat moment voorafging: Miss Miss geeft eindelijk aan iets of iemand toe (finally gives in), dus de dame doet iets wat ze eerder zelf niet wilde doen en ene Aeaen (een echte avatar-naam) heeft bij de boom waar Miss Miss bij staat, de Eenarmige Slang geprobeerd voor de gek te houden (bamboozled). Op die manier krijgen Miss Miss, de Eenarmige Slang en de boom een geschiedenis. En zelfs Aeaen, van wie de installatie verder niets laat zien, krijgt een voorgeschiedenis. Er is dus meer in dit verhaal dan er te zien is. Kijk je wat beter naar Miss Miss, dan zie je dat ze haar hoofd en haar beide armen omhoog houdt en dat haar lichaam wat achterover helt, alsof ze door een onzichtbare figuur vastgehouden wordt, alsof zij het hoofd achterover houdt in afwachting van een liefkozing, terwijl haar armen juist van positie veranderen: van afweren naar verwelkomen.

Charles Avery 05

Charles Avery 06

Charles Avery 07

Alles reflecteert zich meermaals in de spiegelende koepel, terwijl zich daarin ook kleuren en vormen van de verdere omgeving binnen en buiten de vitrine weerspiegelen. In feite wordt het vertoonde verhaal maar ook de hele omgeving, die er toch op het eerste gezicht niets mee te maken heeft, betrokken in het geheel. Parallelle wereld en de realiteit mengen zich in de koepel. De kroon, in zijn bizarre onregelmatigheid, lijkt een wilde opbraak van de achthoek aan de onderkant. Wild en onregelmatig wordt de logica die binnen misschien nog lijkt te heersen boven op de installatie compleet overhoop gegooid.

Charles Avery 08

Nu bestaat het gehele werk van Avery sinds 2004 inderdaad uit een groot en tijdloos verhaal: The Islanders, De Eilanders. De Eilanders leven op een niet nader benoemde archipel. De Eilanders zelf, de plaatselijke kolonisten, de gewoontes en gebruiken, de andere wezens en de goden, het landschap, de religies etc. worden beschreven en in beeld gebracht door Avery in tekeningen en installaties. Het is hier niet de plaats om daarover verder uit te weiden, maar verklapt kan wel worden dat het verhaal gaat dat Miss Miss toegeeft aan de avances van de tot over zijn oren op haar verliefde Only McFew, ook genaamd The Hunter, De Jager. Only McFew komt van buiten en onderzoekt het eiland. In feite is hij een alter ego van Avery die via Only McFew de eilanden beschrijft en er zaken ontdekt. Natuurlijk is het opvallend dat in dit werk juist de fictieve vertegenwoordiger van de kunstenaar niet te zien is en dat op die manier dan ook niet te zien is aan wie Miss Miss toegeeft. Blijkbaar is de Hunter alleen zichtbaar en voelbaar voor Miss Miss. Maar ook die logica klopt niet, want hoewel je Miss Miss denkt te kunnen zien, is zij ook fictie.

De achthoekige koepel met zijn spiegelende driehoeken mengt, wanneer je ernaar kijkt, feiten en fictie ook nog eens door elkaar. En dan is er ook nog die Eenarmige Slang die sleek en sluiks zich al lijkt te verheugen op het verstoren van het toneeltje. Iedere kijker kan hem zien, maar het tweetal heeft geen aandacht voor hem, ze gaan te zeer in elkaar op. Only McFew heeft zijn geweer en tas achteloos op de grond geslingerd om zijn handen voor zijn geliefde vrij te hebben. Zou dat fataal voor hen worden? Voor hen? Maar, terugkerend naar wat er echt te zien is, er is toch maar één figuur te zien?

Charles Avery 09

En zo werkt dus de fictie en in feite ook de realiteit. Het gebeuren lijkt zich bovendien af te spelen onder het oog van de hele, plaatselijke kosmos van de achthoekige koepel. Die lijkt daarmee een stille getuige geworden die een versplinterde interpretatie geeft van de realiteit, de realiteit waar je als toeschouwer ook toe behoort. Maar ook die koepel is door mensenhanden gemaakt, zoals ook ieder wetenschappelijk of religieus bouwsel. Terwijl de koepel op zijn beurt ook weer géén kosmos is, want erbovenop gebeuren weer heel andere, nog veel abstractere dingen, die je als kijker weer wel kunt zien, terwijl Miss Miss, Only McFew en de Eenarmige Slang er geen weet van hebben. Nu ja, voor zover zij er al weet van zouden kunnen hebben.

Op die manier is de grens tussen realiteit en fictie, tussen wat is en wat ervaren wordt, in dit werk heel dun geworden. Het is alsof Avery wil laten zien dat goed kijken overgave en inlevingsvermogen eist.

Avery is een kunstenaar die zich in zijn werk met het mensdom, zijn gedragingen en zijn filosofie bezighoudt vanuit de verbeelding en hij doet dat met veel vaardigheid, talent, humor en kennis. Het werk Miss Miss finally gives in… staat momenteel in het Haagse Gemeentemuseum  naast een zaaltje waar onder meer de sculptuur/installatie The Tomb van de Amerikaan Matthew Day Jackson  (1974) staat. Er is een opvallende overeenkomst tussen beide kunstenaars in dat zij zich bezig houden met de mensheid en samenleving (en toevallig maken beide in hun getoonde werken ook letterlijk gebruik van spiegelingen). Beide lijken te behoren tot een generatie die in het werk minder de nadruk legt op persoonlijke expressie dan op een engagement met de mensheid en de samenleving. Verder is voor zowel Avery als Jackson de verbeelding van de dingen zelf en die van de kijker belangrijker dan enige conceptuele gedachte. Het belang van het object, hoe het eruit ziet en hoe het gemaakt is en de esthetiek ervan, is voor hen van primair belang om enige betekenis te kunnen genereren. Zij zijn daarmee het conceptualisme ver voorbij. Verder durven zij, ondanks alle vrijheid van interpretatie die zij de kijker toestaan, een beeldende uitspraak te doen over de wereld en het mensdom. En daarmee zijn zij het ambivalente postmodernisme voorbij.

Charles Avery 10

Maar dat wil niet zeggen dat het werk van Avery onpersoonlijk is. De verbeelding van Avery wordt wel degelijk heel persoonlijk gedreven. Alleen uit het persoonlijke zich niet meteen in individuele lyriek.

Avery is zelf deelnemer in de mythe die hij opbouwt over de Eilanders. Maar tegelijk deelt hij het met de kijker en zo hebben Avery’s eiland en zijn bewoners alles in zich om een cultstatus te krijgen. Daar staat tegenover dat Avery’s werk duidelijk open staat voor een individuele en subjectieve interpretatie en dat maakt het minder aantrekkelijk voor cultusjagende zeloten.

Dat geldt zeker ook voor Miss Miss finally gives in by the tree where Aeaen sought to bamboozle the One-Armed Snake… De titel mag op het eerste gezicht weinig prijs geven dat behulpzaam is bij de interpretatie van het werk, maar bij nader kijken valt genoeg intrigerends te zien. En dat er bijvoorbeeld bij de tas een label ligt van een distilleerderij die Henderson’s heet, dat is iets voor de kijker om fijn verder zelf uit te zoeken. Ga zelf maar kijken waar het ligt.

Charles Avery 11

Bertus Pieters

Advertenties
Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: