Skip to content

Van foetus naar fetisj. Airco Caravan: Art of What, Gemak/Vrije Academie, Den Haag

22 juni 2014

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

We leven in mooie tijden: alles kan kunst zijn. En dat houdt in dat kunst ook alles kan zijn. Een schaduwzijde is, dat automatisch dan ook niets meer kunst is. Je zou daarmee kunnen spreken van een vacuüm, maar wel van een vacuüm dat kijken en perceptie centraal stelt en de volle vrijheid en aandacht gunt. Kunst is niet alleen het object dat als zodanig aangewezen wordt maar ook de context waarbinnen het gezien wordt en het gedachtegoed dat het inhoudt en oproept. Kunsthistorisch kun je het zien als de weerslag van Marcel Duchamps pisbak van inmiddels al bijna een eeuw oud. Door velen opgehemeld en door velen vervloekt ontdeed Duchamps werk de westerse kunst van zijn hoogstaande onaantastbare status. De westerse wereld had de nihilisme-verwekkende gruwelijkheid nodig van een tweede wereldoorlog om de draad van Duchamp weer op te kunnen pakken.

Airco Caravan 02

Het eerdergenoemde vacuüm houdt niet in dat de westerse wereld nu zijn balans bereikt heeft en dat we ons mogen verheugen in de ultieme verlichtheid van ons kijken en denken. Integendeel, het legt de tegenstrijdigheden van onze cultuur bloot en die tegenstrijdigheden blijven.

Airco Caravan 03

De kreet “Art of Abortion” – met als ondertitel “Slaughter of the Innocent” – van de Amerikaanse christelijke pro-life movement is in dat verband veelzeggend. Er wordt in de ondertitel uitdrukkelijk een verband gelegd met het Evangelie van Mattheüs (2:16-18) waarin Herodes beveelt dat alle Bethlehemse kinderen van twee jaar of jonger gedood moeten worden. De pro-life movement vindt dat kinderen er al zijn voordat ze geboren worden en dat ze daarom principieel niet geaborteerd mogen worden, want dat staat gelijk aan barbarij. En barbarij is in die context alles wat God verboden zou hebben. Het woord “art” is in zijn context niet mis te verstaan: de conservatieve pro-life beweging gebruikt hier dezelfde strategie als ooit de linkse, artistieke avant-garde. De beweging agiteert en confronteert. Ze laat foto’s zien van bloederige foetussen en het woord “innocent” wordt veelvuldig gebruikt, uiteraard om te refereren aan de Bijbelse passage, maar ook om duidelijk te maken dat er sprake is van schuld. Want waar levende wezens onschuldig zijn, moeten er ook schuldigen zijn. Het een kan niet zonder het ander. De tegenstelling tussen onschuldig en schuldig is gevoelsmatig dezelfde als die tussen goed en kwaad. Onschuldig wordt bovendien in verband gebracht met onwetend en dat geeft de tegenstelling tussen goed en kwaad de bijsmaak van de onwetenschappelijke, onwetende inherente goedheid en de wetenschappelijke, wetende inherente slechtheid. Ook de benaming pro-life movement houdt al automatisch in dat de tegenstanders van de beweging tegen het leven zouden zijn.

Airco Caravan 04

Een en ander wordt kracht bijgezet met kleine siliconen foetusjes, verkrijgbaar in twee etnische kleuren (dat wil zeggen “caucasian” en “ethnic”; blijkbaar bestaat het publiek in Amerika uit blankes en nie-blankes), die onder meer gebruikt worden om ze door kinderen aan het publiek uit te laten delen. Kunstenaar Airco Caravan schafte een oplage van 2000 foetusjes aan, waarmee de objectjes meteen ook uitverkocht zouden zijn. Zij maakte er uiteenlopende kunstwerken mee die momenteel in de Haagse Vrije Academie/Gemak te zien zijn in de presentatie Art of What.

Airco Caravan 05

Daarmee gaat ze niet alleen in op het idee van abortus, maar ook op het begrip “kunst”. De anti-abortusbeweging heeft met de titel Art of Abortion haar voortbrengselen uitdrukkelijk geconfronteerd met kunst. Tot die voortbrengselen kun je ook de siliconen poppetjes rekenen. De foetusjes zijn, in handen van iemand die sympathiseert met de antiabortusbeweging, symbolen van een onbestrijdbare ideeënwereld. De ideeën van de beweging zijn immers gebaseerd op beschuldigingen aan de tegenpartij die niet weerlegbaar zijn omdat aan ieder feit in de discussie een ethische kwalificatie wordt gehangen die het zicht op de feiten vervaagt. Maar Airco Caravan draait de zaak om: uit haar hand worden de poppetjes symbolen van een gedachtegoed dat abortus níét principieel afwijst, maar hem koppelt aan een individuele keus. Het poppetje blijft er hetzelfde om maar het krijgt een tegengestelde betekenis in zijn nieuwe context. De strategie die Airco Caravan gebruikt, is niet alleen de omkering om de beeldargumentatie van de antiabortusbeweging te weerleggen, maar ook die van het omzeilen van de argumentatie van de abortusbeweging. Immers, de argumentatie van de antiabortusbeweging is per definitie niet te weerleggen, je kunt haar dus het beste negeren of omzeilen.

Airco Caravan 06

Maar daar blijft het niet bij, Airco Caravan gebruikt ook het fetisjistische aspect van het poppetje. Dat aspect kleeft er bij de antiabortusbeweging ook al aan, zoals het aan veel poppen kan kleven. Bij de antiabortusbeweging heeft het foetusje het aura van de heiligheid van het leven, het heeft de kracht van iets onzichtbaars meegekregen. Door de popjes uit te delen krijgen ze een toegevoegde heilige waarde en kunnen zij als het ware gebruikt worden om het kwaad te bezweren. Airco Caravan haalt die kracht niet weg, ze verlegt eerder die kracht. Ze doet dat vreemd genoeg deels door het poppetje ogenschijnlijk te gebruiken als een niet-fetisjistisch voorwerpje, een bouwsteentje. Of liever, bouwsteentjes, want het unieke van het leven maakt bij haar plaats voor de veelheid van zoveel lichaampjes die samen een nieuw object vormen, zoals eenvormige stenen een muur of een huis kunnen vormen. Maar eenvormige stenen in een muur kunnen moeilijk anders geïnterpreteerd worden dan als noodzakelijke, praktische onderdelen om die muur te laten bestaan. Met de kleine popjes lukt dat niet. Dat wordt nog het duidelijkst in 12 Week Old Rug, een rond spiraaltapijt, samengesteld uit duizend siliconen foetusjes. Door ze als simpele bouwsteentjes voor een tapijt te gebruiken, neutraliseert Airco Caravan met diezelfde poppetjes het kwaad van de antiabortusbeweging. Ze blijven dus een zekere fetisjistische waarde houden.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Airco Caravan 09

Het is of het fetisjisme van de popjes pas echt enigszins bedwongen wordt in drie werken waarin de foetusjes verpakt zijn in nylons: Hold On Tight, 72 Grapes en Hold On Tight Too. In het nylon zijn de poppetjes op het eerste gezicht moeilijker als zodanig te onderscheiden. Eerder worden de drie werken zelf fetisj-objecten die een bepaalde magie lijken te hebben. De objectjes geven de nylons als het ware een nieuw leven, en wel een leven dat refereert aan vruchtbaarheid. 72 Grapes refereert natuurlijk sowieso al aan vruchten, zowel in de titel als in het uiterlijk, maar doet ook denken aan een mola-zwangerschap, een afwijkende niet-levensvatbare zwangerschap, ontstaan door een fout in het bevruchtingsproces. 72 Grapes en Hold On Tight hebben een zekere vormeloosheid. Hold On Tight Too heeft dat niet. Dat werk heeft de vorm gekregen van een nieuw soort idool. Een gestileerde menselijke vorm, of liever, met het nylon en de vulling van foetussen, een vrouwelijke vorm waarbij de romp schematisch benadrukt wordt, maar waarbij de benen verworden zijn tot lange antennes.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

In haar beeldende betoog betrekt Airco Caravan nog andere elementen: het feit dat de “caucasian”-foetussen aanvankelijk wat duurder waren dan de “ethnic”-foetussen, de fictie dat foetussen überhaupt die kleuren zouden kunnen hebben, de idee van anticonceptie en

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

zelfs een klein soort viering van de niet-geboorte (280 days) waarbij de anticonceptiepillen in een stripje vervangen zijn door muisjes.

Airco Caravan 13

Al het werk wordt gepresenteerd in de zogenaamde GEMAKStore als voorwerpen van waarde en betekenis en dat staat los van de 20ste-eeuwse tendens om kunstwerken steeds meer los te willen zien van hun economische waarde of ze ervan te willen bevrijden. In deze tijden van cultureel ondernemerschap hebben bezweringsobjecten een uitdrukkelijke, financiële waarde, want de kunstenaar moet ook brood op de plank hebben. De prijs wordt daarmee de code die individuele toegang geeft tot het bezweringsobject. Er is eigenlijk niets veranderd in de kunsthandel. Misschien konden de tijden mooier zijn.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Klik op de plaatjes voor een vergroting

Bertus Pieters

Zie ook: http://kunst.blog.nl/exposities/2014/06/05/art-schijnt-licht-op-het-taboe-rond-abortus

2 reacties
  1. kanton bubahsky permalink

    interessant stuk!

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: