Skip to content

De schone ontreddering; Brique, Quartair, Den Haag

31 augustus 2014

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

De tentoonstelling Brique in Quartair, toont werk van een zestal Belgische kunstenaars. De onderlinge verschillen zijn groot, maar worden gecompenseerd door het omvattende thema de brique, de baksteen, gebruikt door Hans Demeulenaere. Demeulenaere bouwt muren en andere zaken van bakstenen, ter ondersteuning of als tegenklank van de andere kunstwerken. Op die manier wordt de kijker op zijn tocht begeleid en worden de verschillen in de tentoonstelling aan elkaar gebouwd. En die verschillen zijn behoorlijk. Er zijn schilderijen, sculpturen, prenten en andere zaken, niet slechts in verschillende disciplines maar ook van verschillende intenties; iedere kunstenaar vertelt een verhaal apart.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Hedwig Brouckaert maakt werk dat zich niet makkelijk laat vatten, of liever, niet de indruk maakt zich te laten vatten. Bij een eerste al te vluchtige blik lijkt haar werk op papier voort te borduren op het werk van Jackson Pollock. Nu is Pollocks werk nog steeds voor veel kunstenaars een belangrijke inspiratiebron, maar Brouckaerts werk is niet gebaseerd op de emotionele expressie van het gebaar. Ondanks de bescheiden formaten roept haar werk een zekere grenzeloosheid op. Dat ligt in de eerste plaats aan het materiaalgebruik. De werken uit de serie Bilateria bestaan uit tekeningen op inktjetprints op papier, waarbij de tekeningen de prints dusdanig overwoekeren dat de oorspronkelijke prints nauwelijks te onderscheiden zijn. Het blijft duidelijk dat er sprake is van minstens twee lagen, maar de overwoekeringen, bestaand uit golven en kolken van dunne lijnen, hebben duidelijk de overhand. Zij suggereren een groeiproces dat niet bij de randen van het papier op lijkt te houden.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Iets vergelijkbaars gebeurt in Ascension piece IV. Een soort eilanden of organismen bestaand uit tijdschriftsnippers en haar, opgeprikt met spelden. In eerste instantie doet dat misschien denken aan verzamelingen opgeprikte vlinders en dergelijke, maar de schijnbare ongeorganiseerdheid doet het geheel tot leven komen en lijkt zich buiten de grens van de lijst verder te willen verspreiden.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Brouckaert heeft een aantal Bilateria samengebracht op een stuk op de grond liggend spaanplaat waarin enig hoogteverschil is aangebracht. Het geheel wordt direct geconfronteerd met een onderdeel van Demeulenaeres Preparation for a Winter Garden. Op die manier lijkt Brouckaerts werk zich in zijn horizontale platheid te spiegelen aan de verticale bouwsels van Demeulenaere.

Brique 07 Hedwig Brouckaert, Hans de Meulenaere

Elders wordt een Bilateria gecombineerd met de installatie Glass-Mirror van Demeulenaere. Zo worden aan de gelaagde manier van werken van Brouckaert ook nog spiegeling en een kamerplant toegevoegd, die met zijn gevederde bladeren enigszins rijmt op de lijnstructuren van Brouckaert.

Brique 08 Hans de Meulenaere

Demeulenaere toont nog enige installaties zoals het bedrieglijk simpele Spheres; op het eerste gezicht een simpele combinatie van verschillende bollen en ballen, gedeeltelijk op een cirkelvormig platvormpje. Het werk lijkt in al zijn simpelheid open te staan voor alles en iedereen. De eenvoud die het uitstraalt is dat iedereen wat ballen bij elkaar kan leggen en dat ook iedereen weet wat een bal is. Maar op dezelfde manier is het ook een in zichzelf gesloten werk. De associatie met planeten of werelden dringt zich op maar wordt teniet gedaan door de voetballen. En dan is er de relatie tussen de losse bal en de overige bollen die een zekere onoplosbare spanning binnen het geheel schept.

Brique 09 Hans de Meulenaere

Misschien nog meer in zichzelf besloten is Fountain. Het principe van een vijverfontein in een simpele tobbe bakent een steeds bewegende, in zichzelf gesloten wereld af.

Brique 10 Hans de Meulenaere
Brique 11 Hans de Meulenaere

Het meest klassiek oogt Ceramic dat sterk doet denken aan een stilleven dat zowel een simpele studie zou kunnen zijn als een in zichzelf gekeerd en raadselachtig klein geheel. Met zijn losse bolletje, de ronde kom en het ronde tafelblad is het een pendant van Spheres, mede omdat het aan de tegenoverliggende kant van de galerieruimte staat. Maar het is in al zijn kleinheid geïsoleerd in de ruimte; het wordt niet geconfronteerd met enig ander werk in de nabijheid.

Brique 12 Stéphanie Leblon
Brique 13 Stéphanie Leblon
Brique 14 Stéphanie Leblon

Bij Brouckaert en bij Demeulenaere is er sprake van een wereld die zowel opengebroken lijkt als in zichzelf gekeerd. Iets vergelijkbaars gebeurt in de twee schilderijen, Plunge II en Twist I, van Stéphanie Leblon. In beide schilderijen gaan personen te water. Leblon neemt de vervorming waar die dat teweeg brengt. Ervaring en wetenschap leren dat een lichaam in het water niet noemenswaardig vervormt. Maar optisch is het een ander verhaal. Water zorgt voor optische deconstructie. Het werk van Leblon benadrukt die fragmentatie waarbij het water een metafoor wordt voor zowel de echte wereld als een metawereld waarin de mens gefragmenteerd in de hem omringende wereld leeft. Er gaat daarom een zekere ontreddering uit van Leblons schilderijen.

Brique 15 Anton Cotteleer
Brique 16 Anton Cotteleer

De drie getoonde sculpturen van Anton Cotteleer zijn de ontreddering voorbij. Cru ontbreken ledematen of hoofden of is een dier hulpeloos in een lichaam ingenaaid. Maar de wonden die dit alles zou moeten geven, zijn er niet. Alles is bedekt met zacht lijkende stof. Zo mist Jessica een deel van haar onderbenen volgens de keiharde logica dat de tafel nu eenmaal niet langer is. Maar de te verwachten pijn kan slechts voelbaar zijn bij de toeschouwer, want Jessica zelf, die in haar geheel zo bleek is als haar jurk, straalt een ingetogen melancholie uit met het hondje op haar schoot met hetzelfde haar als haar eigen hoofdhaar. Op die manier duikt het thema van het in zichzelf gekeerde ook weer op.

Brique 17 Anton Cotteleer
Brique 18 Anton Cotteleer

Heel anders van sfeer is Legs waar twee benen, de een deels zelf ook geamputeerd, zwierig in de ruimte spartelen, waarbij een eekhoorn is ingekapseld. De weerloosheid van de eekhoorn contrasteert scherp met de levendigheid van de benen. Maar ook hier is de pijnlijkheid van het geheel gehuld in de zachtheid van de viltkorrels.

Brique 19 Anton Cotteleer
Brique 20 Anton Cotteleer

Ook een spel van amputaties is te zien in Bevalligheden, maar daar lijken de amputaties aannemelijker doordat het werk refereert aan een klassiek beeldhouwwerk van de drie Gratiën en ontbrekende onderdelen zijn nu eenmaal een veel voorkomend verschijnsel bij klassieke beelden. Niettemin heeft Cotteleer ze hier wel bijzonder gecoupeerd: dusdanig dat een aantal sensuele delen overblijven en benen geamputeerd, zodat zij gedrieën op huiskamerformaat op een tafel kunnen staan. De bevalligheid waar de titel over rept krijgt een zachte dimensie door de huidskleur die het koele marmer vervangt, maar wordt tegelijkertijd twijfelachtig daar de tafel ook die huidskleur heeft.

Brique 21 Anton Cotteleer, Hans de Meulenaere
Brique 22 Anton Cotteleer, Hans de Meulenaere
Brique 23 Anton Cotteleer, Hedwig Brouckaert

Jessica en Legs worden geconfronteerd met onderdelen van de Winter Garden van Demeulenaere. In het geval van Jessica heel bescheiden en op afstand met één baksteen, als om de stilte van het beeld tegelijkertijd te benadrukken en niet te verstoren. Legs krijgt een rond bouwsel als tegenhanger, wat de levendigheid en lichtheid van Legs benadrukt. Bevalligheden wordt gecombineerd met Brouckaerts Ascension. Sterker, dat werk is niet te zien zonder je voor de Bevalligheden te dringen, waardoor Bevalligheden zelf ook toeschouwer wordt.

Brique 24 Caroline Coolen, Hans de Meulenaere
Brique 25 Caroline Coolen, Hans de Meulenaere

Het meest intensief is de samenwerking tussen Demeulenaere en Caroline Coolen in Dogscape. Drie honden en een autoband van Coolen, alle van keramiek gemaakt, worden gecombineerd met een bouwsel van bakstenen van Demeulenaere. De gebakken klei van beide componenten versterkt het geheel. De honden lijken gestorven en verdroogd, waarbij de ruggegraat krom trekt en de kop naar achteren getrokken wordt. Die verdrogingskramp lijkt samen te vallen met de verhitting van de klei. Anderzijds zijn verdroogde lijken in het algemeen uitgemergeld, terwijl de honden hier nog flink gespierd en volumineus zijn. Op die manier doen zij weer meer denken aan de versteende hond van Pompeji die overvallen werd door de hete lava van de Vesuvius.

Brique 26 Caroline Coolen, Hans de Meulenaere
Brique 27 Caroline Coolen
Brique 28 Caroline Coolen

Als overgang naar een ander werk van Coolen, de grote houtsnede Thistlebud, heeft Demeulenaere een soort tapijt gelegd van baksteen. In zijn veelheid van over elkaar en naast elkaar gedrukte onderdelen in verschillende tinten toont Thistlebud overeenkomst met dat van Brouckaert. Ook hier is sprake van een uitdijende wereld die zich voort wil zetten buiten de kaders van het werk.

Brique 29 Stefan Serneels
Brique 30 Stefan Serneels
Brique 31 Stefan Serneels

Als andere werken op deze tentoonstelling houden Stefan Serneels’ twee grote inkttekeningen, Conspiracy en Innocense, zich ook bezig met het ontsluiten van een metawereld. Die metawereld speelt zich in beide werken af in een min of meer gedefinieerde ruimte, met muren, meubilair etc. Maar alles staat in een gemaniëreerd perspectief, dat vloeibaar of zwevend lijkt en waardoor de menselijke wezens gedicteerd worden. Serneels verwijst daarmee het meest van alle naar een droomwereld, specifiek naar punten in dromen die een zekere openbaring inhouden. De omgeving lijkt te dwingen tot die openbaring, maar lijkt tegelijk ook toeschouwer op de mens in zijn lot.

Brique 32 Caroline Coolen

De combinatie van de werken van deze kunstenaars zou kunnen leiden tot een zeker gevoel van ontreddering. Noch bij Serneels noch bij Leblon lijkt de mens zijn lot te kunnen ontlopen, een lot gestuurd door een metawereld waarvan delen geïsoleerd trachten te worden door de werken van Brouckaert en Demeulenaere, terwijl bij Cotteleer het lot zich al voltrokken heeft en de metawereld een nieuwe orde heeft geschapen voor zijn protagonisten. Dit alles wordt verzacht door de verbindende bakstenen structuren van Demeulenaere.

Brique 33

In de begeleidende tekst wordt gerept van de baksteen als iets typerends voor de Belgische cultuur. Het zij zo, het heeft in ieder geval een pakkende tentoonstelling opgeleverd en de bakstenen structuren geven houvast aan de uiteenlopende ideeën.

Brique 34(Klik op de plaatjes voor een vergroting)

Bertus Pieters

Zie ook: http://chmkoome.wordpress.com/2014/08/29/brique/
http://villanextdoor.wordpress.com/2014/08/31/brique-at-quartair-gallery-the-hague/
http://jegensentevens.nl/2014/09/brique-by-brique/

From → Uncategorized

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: