Skip to content

Décollages. Mark Bradford, No Time to Expand the Sea; GEM, Den Haag

1 oktober 2015

Mark Bradford 01

Ondanks de grote formaten oogt het werk van Mark Bradford bescheiden. Het is alsof het grote formaat er niet is om het publiek met het sublieme te overweldigen – de grote sensatie waaraan het vermeende publiek zo veel behoefte zou hebben – maar om de kijker er met zachte hand mee kennis te laten maken. De werken bevatten ook geen duidelijke hoogtepunten die de kijker toeschreeuwen, het is werk dat leesbaar is, maar het is aan de toeschouwer waar die begint te lezen. Dat kan zijn vanuit het geheel, het kan zijn vanuit een detail, vanuit een kleur, een lijn etc. onwillekeurig dringt zich een vergelijking met de werken van Jackson Pollock op, die je op een zelfde manier kunt bekijken en Bradfords werk is zeker schatplichtig aan Pollock. Pollocks abstracte schilderijen laten de kijker echter op zoek gaan naar spirituele diepten, terwijl Bradfords werken veel meer uitgaan van de realiteit. Ze doen dat op twee manieren: Bradford past in zijn werk onder meer gebruikte en ongebruikte posters toe, die hij in zijn omgeving verzamelt, en hij heeft een liefde voor landkaarten en plattegronden. Dat zijn twee elementen die in de denkwereld van het abstract expressionisme niet kunnen voorkomen, op zoek als het is naar absolute vergeestelijking en emotionele puurheid. Nu valt Bradfords werk geen streven naar vergeestelijking of puurheid te ontzeggen, maar dat is maar een deel van het verhaal.

Mark Bradford 02

Ieder werk lijkt ook een moment te bevatten waarin veel zaken bij elkaar komen, zaken die gezien zijn als muren, affiches, flyers, tijdschriften, mensen, ideeën, gebeurtenissen, plattegronden, verhalen, noem maar op.
Zijn huidige tentoonstelling in het GEM heeft als titel No Time to Expand the Sea meegekregen en meerdere titels verwijzen naar de zee, waaronder ook het werk dat de show zijn naam gegeven heeft, maar vooral ook de bewerkte havenstootkussens die de schilderijen begeleiden. “Schilderijen” is een ruime benaming voor wat in wezen eigenlijk een soort collages en “décollages” zijn. De laatste term is de meest bruikbare, want die geeft al aan dat er eerst iets geplakt is, waarna er iets weggehaald is – overigens op zich zelf geen nieuwe of vernieuwende werkwijze –. Bradford plakt verschillende – qua herkomst en uiterlijk – lagen papier op doek over elkaar heen met schellak en scheurt, schuurt, snijdt en bijt er vervolgen weer delen af.

Mark Bradford 03

Het titelschilderij is daarvan een interessant voorbeeld. Van links en rechts dringen twee bewegingen naar het midden van het werk op, als zich uitbreidende aardschollen, of juist als een aardschol van de rechterkant en een zee van de linkerkant waartussen een gebied in elkaar gedrukt wordt, of waartussen zich een stroom wringt. Met deze terminologie zou het werk vooral een seismologische, geologische of biologische oorsprong kunnen hebben. Maar je kunt er ook nederzettingen in zien die in de verdrukking zijn gekomen, waarbij de rode vlekken de pijnlijke brandpunten zijn. Op die manier wordt het werk de weergave van een geschiedenis waarin mensen pijn geleden hebben, wier wonden zowel gemaakt, gedicht en heropend worden door de krachten van de geschiedenis waarin zij zelf een rol spelen. Als een geografische kaart lijken allerlei aardlagen en wegen aangegeven, maar er blijft ook veel bedekt.

Mark Bradford 04

De titel geeft weer een extra betekenis. Die kan historisch opgevat worden: dat we niet in een tijd leven dat de zee uitgebreid kan worden, in tegenstelling tot de tijden van de grote ontdekkingsreizen, waarin de oceanen zich al maar leken uit te breiden en onvermoede kusten herbergden. We menen nu de hele wereld wel te kennen. De menselijke soort heeft alle uithoeken gekoloniseerd, steeds op zoek naar middelen van bestaan, goedschiks of kwaadschiks en niet zelden ten koste van elkaar. De zee is inmiddels groot genoeg. Je kunt de titel ook interpreteren als dat er momenteel geen tijd is om de kennis van de zee uit te breiden, druk als de mensen het hebben op de droge enclaves van de planeet. De zeeën, het grootste en meest onbekende en mysterieuze deel van de planeet dat ons leven voor een belangrijk deel bepaalt, kan op het moment niet de aandacht krijgen die het verdient.

Mark Bradford 05

In Sea Monster komt de zee het meest mysterieus naar voren. Voor zover het om de zee gaat, wat de titel suggereert. Het geheel lijkt ook op een luchtfoto van een oplichtende stad of een blik door de microscoop waarin zich biologische drama’s afspelen. Er bevinden zich kleine vormpjes in die als cellen gezien kunnen worden, maar ook als huizen vanuit de lucht. De sleuven die door het geheel lopen kunnen gezien worden als waterlopen of wegen, maar ook als tentakels of aderen. Het monster is onduidelijk en mysterieus in het duister van het water, of in de beperking van de menselijke blik die artificiële hulpmiddelen nodig heeft om alles te kunnen zien wat hij wil zien en zelfs dan niet alles ziet en met vragen achterblijft.

Mark Bradford 06

Ondertussen is het monster er wel, of dat nu geïnterpreteerd moet worden als een veeltentakelig wezen dat zich door alle cellen van het bestaan verbreidt, als een microscopisch beeld waarin een vraatzuchtige microbe alles om zich heen infecteert of als een oplichtende stad waarin zich weer rode vlekken van pijn of leven bevinden en waar plaatsen van verhoogde activiteit oplichten als een organisme dat voortdurend in staat van opbouw en afbraak van energieke activiteit en brandende crisis verkeert.

Mark Bradford 07

In dezelfde ruimte als bovengenoemde werken toont het grote titelloze drieluik in combinatie met een van de bewerkte havenstootkussens een ander aspect van Bradfords werk. Het drieluik heeft geen opvallende uiterlijke aanknopingspunten in de details voor de kijker. In zijn abstractie toont dit werk nog het meest gelijkenis met het abstract expressionisme van de jaren ’50. Drie massieve composities waarin zwart en grijs overheersen, zijn naast elkaar opgesteld. Drie kruiende, organische massa’s bewegen langs elkaar. In het middenluik ontstaat een soort draaikolk als een zwart gat waarin alles verdwijnt. Met het havenstootkussen ervoor kun je denken aan drijvende massa’s en diepten die zij verbergen, waarbij het zwart kan verwijzen naar de inkt die dagelijks gebruikt wordt om te communiceren, naar de zaken waarover dat gaat, de dagelijkse overleving van de mensen en alle nevenzaken die hen bezighouden. Zij drijven voorbij, worden weggespoeld, spoelen weer aan en zijn onderhevig aan de chaotisch regelende arm van het mensdom zelf.

Mark Bradford 08

Van de havenstootkussens duiken er zes op in de show, twee maal als een stel, eenmaal enkelvoudig en eenmaal in combinatie met het grote drieluik. Deze grote, bolle objecten hebben dezelfde behandeling gekregen als andere werken van Bradford en ze werken daadoor als driedimensionale décollages. Sea Pigs noemt Bradford ze, zoals in het Nederlands bruinvissen voorheen wel “zeevarkens” genoemd werden, duidend op hun niet al te grote afmetingen en grotere aantallen in vergelijking met grote walvissen. Je kunt de havenstootkussens ook als massaproducten zien als varkens op de vaste wal en net als varkens met onachtzaamheid en als stootkussens van de handel gebruikt. Een aantal van deze Sea Pigs zien er vrij vrolijk uit met heldere kleurtjes, maar tegelijkertijd hebben zij ook een gehavende korst om zich heen, een hier en daar afbladderend pantser.

Mark Bradford 09
Mark Bradford 10

In het begin van de tentoonstelling toont Bradford een lang werk Sexy Cash Wall, speciaal gemaakt voor de tentoonstelling. Het valt wat buiten het onderwerp van de titel van de tentoonstelling in dat het aanhaakt bij een affiche dat Bradford aantrof op allerlei plaatsen in South Central Los Angeles, met de naam Sexy Cash, een onderneming die leningen verschaft voor huizen, of die nu, zoals ze zelf zegt “ugly, nice, old” of “new” zijn. Sexy Cash staat daarmee voor snel geld. Geld dat mensen uiteindelijk diep in de schulden steekt. Geld dat ook staat voor afbraak, verbouwing, leegstand en speculatie. Bradford maakt dat min of meer tastbaar door de verzameling van ontelbare affiches die overgeplakt, weggevreten etc. zijn.

Mark Bradford 11

Toch is dit bepaald niet het sterkste werk van de tentoonstelling. Het is weinig verrassend vanuit de werkwijze van Bradford en het laat mede daardoor te weinig over aan de verbeeldingskracht van de toeschouwer. Het is de kracht van de andere werken dat die dat juist wel doen, in hun geval een kracht die niet overdondert maar wel in staat is een diepe indruk bij de kijker achter te laten. Dat Bradford dat ook zal volhouden en niet in saaie herhaling, makkelijk maakwerk of holle retoriek zal vervallen met het hoge aantal tentoonstellingen van het moment en zijn grote populariteit bij kapitaalkrachtige kunstkopers, is te hopen. En ook overigens: Gemeentemuseum, Bradford heeft de kapitaaltoets al ruim doorstaan en dat zij hem ruim gegund, maar er zijn toch waarachtig in Amerika ook kunstenaars te vinden wier belang nog niet financieel bewezen is, maar die wel interessant en inspirerend werk maken?

Mark Bradford 12

Bertus Pieters

Zie ook: https://villanextdoor.wordpress.com/2015/10/02/mark-bradford-no-time-to-expand-the-sea-gem-the-hague/

Advertenties
Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: