Skip to content

Das Wandern, das Wandern. Sybren Renema: The Milk of Paradise, Dürst Britt & Mayhew, Den Haag

15 december 2015

Sybren Renema 01

Reizen en gebeurtenissen brengen ervaringen teweeg. Iedere ervaring wordt een reconstructie. Een reconstructie bevat blinde vlekken en toevoegingen en is gebonden aan de context van de ervaring en het herbeleven ervan. Op die manier krijgen ervaringen betekenis en worden zij mythes. In de 19de-eeuwse romantiek waren ervaringen juist belangrijk om de mythologisering ervan. Op die manier kon een sublieme ervaring, een ervaring die grensde aan het bovenmenselijke, ontstaan. In de herinnering werd de ervaring grootser of zelfs allesovertreffend. Het allesovertreffende werd tot sublieme ervaring en het beeld dat daarbij hoorde werd een wilde fantasie die de kijker moest meevoeren in de emotie. Zo zijn Turners aquarellen van landschappen maar deels weergaven van wat de schilder daadwerkelijk zag. Het zijn werken die uitdrukkelijk aansturen op een transcendente ervaring. En zo werd fysiek reizen ook geestelijk reizen.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

De titel van Sybren Renema’s tentoonstelling, The Milk of Paradise, bij Dürst Britt & Mayhew verwijst naar een dergelijke geestelijke reis. De titel komt uit de twee laatste regels van Samuel Taylor Coleridge’ gedicht Kubla Khan: For he on honey-dew hath fed, / And drunk the milk of Paradise. Coleridge, zelf een grage wandelaar en reiziger, beschrijft in Kubla Khan naar eigen zeggen een droom die hij had ten gevolge van an anodyne, waarschijnlijk opium. Het gedicht is een fragment gebleven, omdat Coleridge bij het neerschrijven na het ontwaken, naar eigen zeggen gestoord werd door bezoek dat hem de droom deed vergeten. Tijdens de droom was Coleridge dus in China en wel in het 13de-eeuwse China van Marco Polo waarover de dichter las vlak voor het indutten. Coleridge construeert een mythe in zijn gedicht, maar construeert met zijn verklaring over het waarom van het gedicht ook een mythe over het gedicht zelf en over zichzelf, want je moet Coleridge in zijn inleiding maar op zijn woord geloven om het sublieme van het gedicht des te meer te kunnen invoelen. Het is juist deze jacht op het sublieme en de bouwstenen daarvan die Renema fascineren.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

De huidige tentoonstelling van Renema heeft drie werken die zo gepositioneerd zijn dat de rest van de tentoonstelling er omheen gecomponeerd lijkt. Het gaat om twee neon-werken – een aan het begin van de tentoonstelling en een in een hoek – en om een gipsafgietsel van een 3D-prent achter in de galerie. Twee van de werken – het eerste neon-werk en het gipsafgietsel – verwijzen rechtstreeks naar de dood en het andere neon-werk naar schoonheid en vervoering.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Voor het gipsafgietsel Study for the death mask of an average Romantic heeft Renema het gemiddelde bepaald van een groot aantal dodenmaskers van romantici. Voor wie iets speciaals verwacht had, is het resultaat misschien ontluisterend, maar het gemiddelde levert natuurlijk iets vrij normaals en karakterloos op. Wat wel duidelijk is, is dat het gezicht van een blanke is. Je kunt nog discussiëren of het om een man of een vrouw gaat. Je zou kunnen stellen dat het overwegend om een man gaat. De Romantiek is volgens dit afgietsel toch vooral een bouwwerk van westerse mannen die er gemiddeld heel gewoon uitzagen. Het is verstoken van individuele tekenen van bederf of emotie, niettemin heeft het als ieder dodenmasker iets bijna sacraals. Dodenmaskers lijken steeds een portret van de dood zelf te zijn, zover als dat mogelijk is. Dit veralgemeniseerde exemplaar wordt op die manier ook inwisselbaar als een Christusportret in een icoon dat ook verstoken is van individuele emotie maar dat om de aanwezigheid van zijn kracht aanbeden wordt.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Nog (quasi-)objectiever is Tod und das Mädchen, vernoemd naar het korte dialooggedicht van Matthias Claudius (1740-1815), vooral beroemd geworden door de zetting van Franz Schubert (1897-1828) en diens verwerking daarvan in het langzame deel van zijn Strijkkwartet D 810. Het is een neon-werk dat in het begin van de tentoonstelling hangt. Wederom is daar de verwijzing naar de dood, maar ook die naar de vergankelijke schoonheid. Je zou kunnen stellen dat de combinatie van dood en schoonheid de ultieme verwachting van het sublieme inhield. Het leven kon een pijnlijke en frustrerende lijdensweg zijn – zie onder meer de biografie van Schubert zelf – en de idee dat de dood een ongeëvenaarde verlichting zou brengen werd onderdeel van de Romantische esthetiek en onderdeel van het verlangen naar het sublieme. De strakke witte neonverlichting in zakelijke kapitalen van Renema werkt wat dat betreft tweezijdig: je kunt het werk enerzijds lezen als een verkilde moderne reconstructie, maar je kunt het ook opvatten als een sublimering en zuivering van de idee van de schoonheid van de dood. Niets dan de titel, die zowel de schoonheid (das Mädchen) als de dood inhoudt, blijft nog over in immaterieel neonlicht dat bovendien uitgedaan kan worden, waarmee de vergankelijkheid met een druk op de knop bewaarheid kan worden. Er is nog iets opvallends aan Tod und das Mädchen: de woorden hangen als een waterval naar beneden. Een aspect dat vrij letterlijk gespiegeld en benadrukt wordt door de twee digitale prenten die ter weerszijden hangen en zich afspelen in een berggebied.

Sybren Renema 06

Ze zijn beide Wanderer-Fantasie genaamd, wederom vernoemd naar een stuk van Schubert, die het pianowerk op zijn beurt baseerde op zijn lied Der Wanderer met de pijnlijke slotregel Dort, wo du nicht bist, dort ist das Glück. In deze tekst is het Wandern gelijk aan het zoeken naar het geluk, het zoeken naar het sublieme dat in het leven niet gevonden kan worden. Het Wandern staat daarmee ook voor het rusteloze van de Romantische geest zoals die ook terug te vinden is in de eerdergenoemde droom van Coleridge, of in diens grote bij tijd en wijle hallucinerende gedicht The Rime of the Ancient Mariner.

Sybren Renema 07

Het hallucinerende wordt daarin ook een vorm van geestelijk reizen en daaraan refereert Renema’s tweede getoonde neonwerk in de hoek van de galerie en schuin tegenover het gipsafgietsel, I would that I could wrap the view from my home in a pill of opium and send it to you. De titel is een citaat van wederom Coleridge uit een brief aan diens vriend Humphry Davy (1778-1829) een chemicus (en amateurdichter en –schilder) die ook graag experimenteerde met lachgas en daaraan verslaafd raakte. Uit het citaat blijkt wederom de hallucinatie als spirituele reis. Het uitzicht uit Coleridge’ raam is blijkbaar dusdanig dat het gesublimeerd tot hallucinatie van een grootsere schoonheid wordt. Die schoonheid is vergankelijk, want zo gauw de pil is uitgewerkt vergaat de transcendente realiteit. Daadwerkelijk een realiteit voor Coleridge, want ze verruimde de geest. Uiteindelijk zou zijn opiumverslaving leiden tot het verleppen van zijn talent. Maar zo ver is het nog niet in het neonwerk van Renema. Wederom hangt de schoonheid daar weer uitgepuurd tot immaterieel wit neonlicht alsof het streven naar schoonheid naar niets naders dan naar het niets kan leiden of nog slechts tot woorden en citaten die herinneren aan al dat Wandern om de schoonheid en het onbereikbare sublieme, dat grootse en bovenmenselijke dat al het menselijk streven zou doen verstommen.

Sybren Renema 08

I would that I could en het dodenmasker worden onder meer omgeven door collages uit de serie Mountain. Steeds voegt Renema in die serie een soort spiegelbeeld toe onder de foto van iets bergachtigs, alsof er letterlijk een onderwereld en een bovenwereld is, of, in de context van de tentoonstelling een realiteit en een transcendentale realiteit. In combinatie kun je beide ook zien als transcendentaal. Voor wie onderhand de indruk heeft dat Renema de bezoeker zeer zware kost in de maag splitst, moet gezegd dat onder andere deze collages de hele tentoonstelling iets lichtvoetigs geven. Renema draait zaken om, deconstrueert en reconstrueert, maar zonder zijn uitgangspunten te parodiëren, te relativeren of belachelijk te maken. Het werk straalt het zelfde rusteloze Wandern uit, maar op een manier die niet alleen meevoelt maar vooral ook enthousiast is en, zoals gezegd, lichtvoetig. Niet himmelhoch jauchzend of zum Tode betrübt maar nieuwsgierig en ontdekkend en zonder doodsverlangen. Renema’s reizen, of ze nu echt of spiritueel zijn, gaan voorbij aan het zoeken naar het sublieme en laten ontdekken wat er na het sublieme overblijft. Daarbij blijft de Romantiek zelf een herinnering, een ervaring die het westerse denken over kunst, geschiedenis en de wereld wel sterk bepaald heeft tot in deze post-postmoderne tijden.

Sybren Renema 09(Klik op de plaatjes voor een vergroting)

Bertus Pieters

Zie ook: http://jegensentevens.nl/2015/11/the-milk-of-paradise-op/

https://chmkoome.wordpress.com/2015/11/22/the-milk-of-paradise/

http://artforum.com/picks/id=56494

https://villanextdoor.wordpress.com/2015/12/15/sybren-renema-the-milk-of-paradise-durst-britt-mayhew-the-hague/

 

Advertisements
Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: