Skip to content

Tussen einde en begin #21: Jan Wattjes

5 februari 2017

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Het huidige werk van Jan Wattjes (1981) bevindt zich min of meer op een kruispunt, van waaruit het zich allerlei kanten op kan bewegen. De werken zijn zowel geometrisch abstract als illusionistisch, ze zijn tweedimensionaal, maar de verf geeft de schilderijen hier en daar reliëf, de tinten zijn genuanceerd alsof ze de juiste belichting behoeven, maar strijklicht en verandering van licht spelen evengoed een rol, de werken kunnen als object opgevat worden maar zijn tegelijkertijd zelfs enigszins anekdotisch. Als uitgangspunt neemt Wattjes de puien van hedendaagse kunstgaleries in met name Den Haag, Berlijn en New York, achtereenvolgens de stad waar hij vandaan komt en twee brandpunten van hedendaagse kunst waarmee hij een band heeft.

Een recent hoogtepunt is Mary Boone, NYC III.*) Het werk is gebaseerd op de pui van Mary Boones vestiging aan West 24 Street in Chelsea, New York.**) De pui is verzonken in een grijze bakstenen façade en bestaat uit 8 matglazen kolommen van gelijke lengte en breedte, vervat in een metalen frame. De twee rechter kolommen zijn de toegangsdeuren tot de galerie; het metalen frame is daarom aan de rechterkant wat breder. Beide deuren hebben op heuphoogte handgrepen om ze open te kunnen duwen. Door het matglas is alleen vaag te zien wat er achter de pui gebeurt en het zal ook afhangen van wat erachter tentoongesteld wordt, of de lichten al of niet aan zijn, of het dag of nacht is en of er mensen achter bewegen.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Dat alles was het uitgangspunt voor Wattjes. Wanneer alleen de pui het uitgangspunt is, wat in het schilderij het geval is, zou je zeggen dat er verder weinig abstractie meer mogelijk is. Toch heeft Wattjes een aantal zaken vereenvoudigd. Zo laat hij de handgrepen weg en heeft hij het frame rond de twee deuren smaller gemaakt, maar vooral: er zijn geen sporen van menselijke bedrijvigheid of van een tentoonstelling achter de matglazen kolommen. De galeriepui wordt getoond in het vacuüm tussen twee tentoonstellingen, of erger: gewoon leeg. Tussen twee tentoonstellingen is er meestal wel bedrijvigheid in een galerie maar in dit geval is er slechts de leegte van de white cube. Tegelijkertijd is het schilderij vol witte, vetglanzende verf – hier en daar is het wit wat genuanceerd – waarin de streken die de glans richting geven de kolommen tot bijna barstensvol vullen.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Alleen wanneer je het reliëfmatige van de verfstreken kunt zien, al heen en weer kijkend langs het schilderij, zie je ook dat er aanduidingen zijn van de architectuur aan de binnenkant van de galerie. Er vindt hier een merkwaardige omkering in de abstractie plaats: Delen die misschien perspectivisch verder weg zijn, kunnen dikker geschilderd zijn. Dat is weliswaar geen klassieke vorm van abstractie (abstraheren = aftrekken, in de beeldende kunst in de zin van weglaten, vereenvoudigen en daarmee verabsoluteren), maar het maakt het uitgangspunt wel tot een abstracter gegeven. Dat gebeurt ook met het frame waarbinnen de matglazen kolommen zitten. In het schilderij van Wattjes ligt het koper en metaalkleurige framewerk verzonken in het schilderij. Van enige afstand lijkt het zelfs weggegutst in een ruw geschilderd houten paneel. In het origineel houdt het framewerk het licht binnenshuis, in het schilderij treedt het licht, in de vorm van de glanzend witte verfstreken, naar buiten.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Je kunt het framewerk in het schilderij van Wattjes opvatten als een grafische weergave die de vlakken van het schilderij verdeelt, zoals een geometrisch abstracte lijntekening dat kan doen. Maar de vlakken zelf spelen een even belangrijke rol door hun structuur en doordat zij, in het reliëf van het schilderij, fysiek meer naar voren komen. Wie het origineel niet kent, kan het niet weten, maar zelfs het schilderij zelf is een ruimtelijke omkering van de galeriepui. De originele pui ligt verzonken in de gevel van de galerie. Het schilderij van Wattjes is juist gespannen op een redelijk dik raamwerk en de randen van de pui lopen langs de randen van het schilderij. Op die manier komt de pui juist in zijn geheel naar voren in plaats van dat hij verzinkt. Ook hier vindt dus een omkering van de originele ruimtelijkheid plaats. De ruimtelijkheid is nu tweevoudig: de pui komt naar voren en daarbinnen komt de binnenkant naar voren. Op die manier creëert Wattjes een nieuwe ruimtelijkheid die echter niets af doet aan het abstracte van het geheel, sterker, de abstractie neemt erdoor toe.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

In nóg een aspect refereert Wattjes aan de realiteit van de galeriepui: de linker van de twee deuren aan de rechterkant staat open. Dat ook de uiterste rechtse kolom een deur is kun je zien aan dat het framewerk aan de onderkant ietsje omhoog is geduwd en dat de koperkleurige lijnen er ietsje dikker zijn. De open deur lijkt een uitnodigend gebaar om binnen te komen. Maar wat is er verder binnen te zien? Daar biedt het schilderij maar twee mogelijkheden: een leegte van licht, of alleen dik gepleisterde,  glanzend witte verf. Je kunt de open deur ook zien als een geste van de schilder, een uitnodiging om een blik te werpen op leven en werk van de schilder. Het biedt een opening naar een tentoonstellingsruimte, maar die ruimte moet nog gevuld worden, tegelijkertijd is daarmee het schilderij compleet en is het verhaal van leven en werk verteld.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

(Klik op de plaatjes voor een vergroting)

Bertus Pieters

*) Jan Wattjes (1981), Mary Boone, NYC III (2016), olieverf op doek, 120 x 250 cm; is momenteel te zien bij Livingstone Gallery, Den Haag.

mary-boone-gallery**) Façade Mary Boone gallery, foto Gluckman Tang architects, New York.

Eerdere artikelen in de serie Tussen einde en begin: https://villalarepubblica.wordpress.com/category/tussen-einde-en-begin/

Advertisements
2 reacties
  1. Dat is weer een mooie tekst, Bertus, met genoegen gelezen.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: