Skip to content

Weer hoog niveau; Graduation Festival 2017, KABK, Den Haag

4 juli 2017

Er studeren dit jaar bijna 190 studenten af aan de Haagse Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten (KABK). Ook de andere academies in den lande tonen met trots de eindresultaten van kunststudenten. Voor een groot deel gaat dat om afgestudeerden die zich als zelfstandigen een weg zullen moeten banen in de samenleving. Het is mooi dat zij dat zullen doen op basis van beeldende kunst, of dat nu gaat om de vrije kunst of de meer toegepaste kunsten. Daarbij gaat het niet om het feit dat creativiteit een zoveel geprezen economische waarde zou hebben, of om het feit dat kunstenaars vaak op een andere, onverwachte manier naar maatschappelijke problemen zouden kijken – het is maar de vraag of dat zo is –. Het gaat er juist om dat zij hun verbeeldingskracht een rol laten spelen in het leven van de kijker – die kijker kan iedereen zijn – en daarmee een beroep doen op de verbeelding van die kijker. Dat kan op een bijna achteloze manier, op een ostentatieve, opvallende manier en op alle manieren die daar tussenin zitten. Ze zullen het daarmee niet makkelijk krijgen, want de Nederlandse markt is maar klein en ook een kunstenaar heeft brood op de plank nodig. Dat laatste houdt in dat een aantal afgestudeerden het al of niet artistiek zal redden, ongeacht hun soms grote talenten. Het is een fabeltje te denken dat talent altijd herkend, erkend, laat staan beloond zal worden.

Dat maakt een review van een eindexamententoonstelling altijd tot een hachelijke zaak. Een review heeft een uiterst minieme voorspellende waarde en is bovendien afhankelijk van smaak en humeur van de reviewer, hoe deskundig en geroutineerd die ook is. Verder geldt ook voor een reviewer dat die onmogelijk al het gebodene tot in detail kan bekijken. Er zijn sowieso al te veel films en performances die dat qua tijd onmogelijk maken. Er zijn hooguit tendensen waar te nemen en wat bijzondere werken die de reviewer opvielen, binnen of buiten het kader van die tendensen.

Het is niet vreemd dat de hedendaagse technologie een van die tendensen is, en het is eigenlijk wél vreemd dat daarvan niet veel meer te merken is in dit eindexamen. Fotografe Eline Benjaminsen heeft zich bezig gehouden met de moderne beurshandel. Ging dat tot voor kort gepaard met een aan hysterie grenzende fysieke handel door mensen in gebouwen, vandaag de dag hebben de algoritmes van geprogrammeerde computers dat werk overgenomen en die zorgen ervoor dat koop en verkoop veel sneller reageren op ontwikkelingen in de wereld. Daarvoor zijn wel hoge masten nodig om de bolling van de planeet aan te kunnen. Tussen die masten bevinden zich de onzichtbare financiële snelwegen. “Snel” is daarbij een eufemisme. Benjaminsens fotografie is een deelproces geworden van een soort journalistieke verwondering. Alleen het verhaal kan die verwondering in de foto’s duidelijk maken. Ze presenteert haar werk in de vorm van een kleine krant met drie prettig leesbare achtergrondartikelen. De foto’s lijken de lezer van de teksten weer terug te brengen op aarde. Er zijn weliswaar wat masten te zien maar verder blijkt de wereld hetzelfde gebleven. De idee dat de realiteit onzichtbaar is, geeft de foto’s echter een extra dimensie in het document.

Ignas Pavliukevičius laat de kijker de moderne technologie ervaren, staand op een vlonder in een vijver. De menselijke figuren die hij toont zijn bijna levensecht.  De één beweegt, de ander is alleen een hoofd dat soms praat en daarbij behorende grimassen trekt en zo is er meer digitaals te zien dat je doet afvragen waar de grens is met het echte biologische leven. Het gaat Pavliukevičius duidelijk niet om een Frankenstein-verhaal, waarin de technologie het van de mens overneemt, er blijft een afstand bestaan tussen het virtuele en het “echte”. Het weerspiegelt zich als een virtuele droom in het water. Het is herkenbaar, maar ongrijpbaar als een fata morgana en toch is het ook een technologisch product. Beeldende kunst drijft op beeldende metaforen. Deze technologie, die ook in staat stelt de mens zelf nauwkeurig te bestuderen, heeft die artistieke componenten ook.

Meer bezig met de meer ‘ouderwetse’ technologie van objecten en machines is Werner Konings. Hij ontdoet objecten en onderdelen van hun oorspronkelijke functie en maakt er nieuwe, soms bewegende dingen van. Hij maakt ze geloofwaardig als nieuwe creaties, als een soort objecten zonder functie maar mét functionaliteit.

Willem Wilke laat de esthetiek juist uit de functionaliteit voortkomen. Voor het maken van zijn project Interbellum heeft hij de strategie gekozen van een alter ego. Een alter ego kan een afstand scheppen tot de werken die je maakt, het zijn immers de producten van het alter ego. Dat andere ik geeft bovendien samenhang aan het project. Dat heeft geresulteerd in een aantal objecten en documenten waarbij de esthetiek uit de functionaliteit van de onderdelen voortkomt. Dat geldt niet alleen voor zijn machineachtige objecten, maar ook voor kleinere zaken en hun opstelling. Wilke heeft zich uitgeleefd in een mooie en zuivere afwerking.

Ook muziekinstrumenten ontlenen hun schoonheid meestal aan hun functionaliteit. Stefano Murgia maakte een bol, een kubus en een viervlak alle drie hol en van metaal met ieder dezelfde inhoud. Hij heeft ze ieder vrij gehangen in een metalen stellage. Met elektronica laat hij ze klinken, waarbij hij zelf als een dj aan een mixtafeltje staat. De drie verschillende objecten maken hun eigen klanken, uiteraard aangedreven door de ingrepen van Murgia, maar je zou toch kunnen spreken van een eigen vorm van communicatie door de objecten. In principe gebeurt dat bij een gewoon muziekinstrument natuurlijk ook, maar de klank wordt hier van een afstand beïnvloed en heeft niet de gewoonlijke kenmerken van muziek als maat, ritme en toonhoogte. Het gaat puur om de klank. En uiteindelijk gaat het om het samenspel van de klanken en de esthetiek van de objecten zelf, die uit hun regelmaat en functionaliteit is ontstaan.

Ook Lorena Solís Bravo tracht haar materiaal te laten spreken, zij het niet met klanken. Het gaat haar in de eerste plaats om de communicatie van het materiaal zelf tijdens het artistieke maakproces. Hoe krijgt de kunstenaar macht over het materiaal en wanneer is het moment daar dat het materiaal zelf de regie overneemt? Het resulteert in werken die, apart en in hun samenhang, soeverein hun eigen gang lijken te gaan.

Een zelfde materiële eigenzinnigheid zit in de installatie van Kristel Rigaud. Aanvankelijk heb je het idee in een warrig en kleurig lattenstelsel terecht te zijn gekomen, maar allengs erin bewegend en rondkijkend blijkt er een zekere vanzelfsprekende logica in te zitten die lekker uit de hand is gelopen.

De mode eist dat kunstwerken gelaagd zijn in die zin dat er meerdere betekenislagen in zitten. Hoe meer hoe beter, lijkt daarbij het devies, dusdanig dat je bijna zou vergeten dat de meeste beeldende kunstwerken gewoon materiële dingen zijn. De eis van ‘gelaagdheid’ lijkt dat puur materiële te willen verdoezelen. Freerk Wilbers heeft blijkbaar goed begrepen dat er uiteindelijk weinig valt te verdoezelen met dat soort quasi-diepzinnigheden. Ook bij hem, als bij de vorige kunstenaars, communiceert vooral het materiaal zelf en het communiceert zichzelf. Dat dat op zich al veel kan zijn, demonstreert Wilbers’ fontein. Het is precies dat: water dat in water terecht komt. Dat doet het met behulp van slangen en keramische buizen. Die buizen zijn gedraaid in schijnbaar willekeurige bogen en hebben allemaal de zelfde kleurstelling. De fontein houdt nu en dan een poosje op te spuiten, waarna het spiegelbeeld weer duidelijk wordt zo gauw het water weer stilstaat. De fontein staat in een hoge witte ruimte met gefilterd licht. Voilà, dat is wat er te zien is, het geheel staat open voor interpretatie, want het is geen plompverloren gemaakt ding, er is duidelijk uitgegaan van de esthetiek van de installatie, er spreekt maakplezier uit, het geluid speelt een rol enz, maar het dringt niets op. Als kijker kun je op zich al genoeg hebben aan dat samenspel.

In het fotografieproject van Marina Caneve gaat het ook om uiterlijkheden en dan vooral in het landschap van de Dolomieten, waar aardverschuivingen veelvuldig aan de orde zijn. Ze kunnen lawines van gruis en modder veroorzaken, overstromingen en de verstoring van de infrastructuur van hele gemeenschappen. In haar fotografie richt Caneve zich vooral op de periode voorafgaand aan een volgende catastrofe. Ze richt zich daarbij met name op de sporen van wat er gebeurd is en hoe de mensen zich  teweer stellen tegen op wat eventueel volgt. Ze is zich ervan bewust dat ze de oorzaak niet bevattelijk kan fotograferen want die schuilt in het binnenste van de bergen zelf. Ze kan alleen de uiterlijkheden laten zien en hun samenhang. Ze doet dat in een uitgave met bladzijden van verschillende grootte die het onbestendige van de situatie benadrukken.

Nina Markkula’s beelden hebben ook iets onbestendigs, als je er tussendoor loopt kun je het idee krijgen tussen witte wieven te lopen. Uit de atmosfeer opgedoemde vormen zonder hekdere maar vaak menselijke contouren waarvan niet precies duidelijk is wat ze van je willen, maar die ook zo weer uiteen zouden kunnen vallen tot stof. Anderzijds zijn het natuurlijk ook weer gewoon materiële vormen waaruit ze zijn opgebouwd.

De kledingstukken die Liv Ylva laat zien en ook gefotografeerd heeft, lijken ook een eigen leven te leiden waarin de contouren onbestendig zijn. De fotografe werd geïnspireerd door de kledingverzameling van haar ouders, waarin de kledingstukken vooral vergaard werden om te verzamelen, niet zo zeer om te dragen. Ze heeft de kledingstukken apart in hun vormeloosheid gefotografeerd, als beweeglijke maar ondefinieerbare wezens. Daarnaast maakt ze objecten met de kleding. De kledingstukken zijn daarmee compleet losgezongen van hun functie om het menselijk lichaam te bedekken om een status aan te geven en een verschil tussen man en vrouw.

Teruggrijpend op de uiterlijkheid van beeldende kunst heeft Julien Guettab het verschil tussen het mannelijke en het vrouwelijke ook min of meer weggewerkt, hoewel het bij hem eigenlijk meer om een dusdanige vermenging gaat dat het verschil er weinig meer toe doet. Met twee cabines tracht hij binnen en buiten ook min of meer te laten samenvallen. In de cabines laat hij feestelijk verlichte, op textiel gedrukte werken zien, waarin erotiek gebed lijkt in mythologie en sprookjesachtigheid. Met de decoratieve kleuren zou het echter niet vreemd geweest zijn wanneer de binnenkant aan de buitenkant van de cabines gepresenteerd zou zijn, en vice versa. Daarnaast presenteert hij sprookjesachtige tekeningen ook weer deels doordrenkt van erotiek. In hun precieuze uitwerking hebben ze iets weg van naïeve kunst, maar bij nader kijken blijkt Guettab een veelzijdig tekenaar. Bij elkaar zien de tekeningen eruit als een levensfilosofie, ook in de toewijding waarmee ze gemaakt zijn.

Zoals gewoonlijk is er onder de fotografen ook min of meer autobiografisch werk te zien. Zo heeft Gilleam Trapenberg geprobeerd een beeld te geven van het machismo in het Caribisch gebied waar hij geboren werd en zijn jeugd doorbracht. Dat machismo uit zich niet alleen in uiterlijkheden van mannen en hun gedrag, de hele atmosfeer en het landschap lijken er soms van doordrongen, dusdanig dat je je kunt afvragen wat machismo ter plekke nog inhoudt. Het lijkt een onomwonden liefdesverklaring aan het gebied, zeker wanneer het prachtige, kleurrijke fotoboek van zijn project bekijkt.

Martijn Mendel belicht het machismo eveneens autobiografisch, maar zijn benadering lijkt meer een afrekening en het verhaal speelt zich in zuid Limburg af. Hij is een fotograaf van broeierig kijkende pubers uit de marge van een samenleving die moeite blijft houden met een vervaging van de grenzen tussen mannelijkheid en vrouwelijkheid. Hij heeft daarbij gekozen voor zwart-witfotografie – het verschil met Trapenberg kan bijna niet groter zijn – die suggestief werkt en van zichzelf al een historie heeft van sociale reportages. Mendel weet sentimentaliteit op een prettige manier te voorkomen. De uitvouwbare uitgave van zijn werk, gevouwen en ook kwetsbaar, is mooi en toepasselijk.

Richtje Nijhofs fraaie project, ook weer biografisch, gaat over een speurtocht naar het verleden van een Liberiaans asielzoekend meisje dat bevriend was met haar familie. De jonge vrouw is inmiddels overleden, maar haar kinderen leven nog. Nijhofs fotoboek, bestaat gedeeltelijk uit documenten, found footage en haar eigen foto’s van de twee kinderen die in Akkrum opgroeien tussen Friese kinderen. Bij een dergelijk onderwerp is de verleiding groot een sentimenteel beeld te scheppen, of om een politiek statement te maken over de vluchtelingenproblematiek, maar daar blijft Nijhof verre van. Met haar eigen prachtige foto’s die ze blijkbaar met gevoel en plezier gemaakt heeft, legt zij een soort speelse nuchterheid aan de dag die ontroert.

In het algemeen kan weer gezegd worden dat het niveau hoog is op de Haagse Academie. De afdeling fine arts is zich dit jaar veel minder te buiten gegaan aan modieuze installatiepresentaties. Het moet wel gezegd dat de fotografieafdeling consistenter van kwaliteit is dan de fine arts afdeling. Zeker, er zijn ook inhoudelijk mindere goden onder de fotografen, maar zij kunnen dan in ieder geval nog goed fotograferen. Het peil van met name het schilderen op de fine arts afdeling lijkt hier en daar niet veel meer dan een persoonlijk maniertje.

(Klik op de plaatjes voor een vergroting)

 

Bertus Pieters

 

Zie ook: https://villanextdoor.wordpress.com/2017/07/04/graduation-show-2017-royal-academy-of-art-the-hague/

https://www.nrc.nl/nieuws/2017/07/02/531853-a1565277

http://www.lost-painters.nl/eindexamen-expositie-kabk-den-haag-2017/

http://www.denhaagcentraal.net/2821/hoe-heftige-levensgebeurtenissen-je-afstudeerwerk-kunnen-bepalen

http://www.mistermotley.nl/art-everyday-life/graduation-special-lisa-van-casand

http://www.metropolism.com/nl/reviews/32221_graduation_shows_2017_kabk

https://chmkoome.wordpress.com/2017/07/07/eindexamen-kabk-2017/

 

 

Advertenties
Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: