Spring naar inhoud

Fantoomfoto’s; Shen Wei, Between Blossoms, SinArts Gallery, Den Haag

25 september 2017

In Londen staat een huis waarvan beweerd wordt dat als je er ’s avonds een foto van een persoon neemt, op de uiteindelijke afdruk achter die persoon een geestverschijning te zien zou zijn, die je ter plekke niet zag. Er zijn ongetwijfeld meer van dat soort plaatsen met dergelijke spookverhalen. Bewijs wordt voor dit soort zaken natuurlijk nooit geleverd. Niettemin zeggen dergelijke verhalen iets over de fotografie en de relatie die ze heeft tot de realiteit. De fotografie wordt toegedicht iets over de realiteit te kunnen zeggen, er iets van bloot te kunnen leggen op een manier die het oog niet gegeven lijkt. Fotografie lijkt een vorm van magie te hebben, allereerst omdat het van oorsprong een grafische techniek is, een optelsom van een aantal menselijke, technische activiteiten die in de magie van een afdruk zijn weerslag krijgt. Fotografie is daarbij misschien nog de meest magische van de grafische technieken daar ze de mythe met zich draagt rücksichtslos de realiteit weer te geven. Wanneer je het spookhuisverhaal moet geloven, laat de fotografie dus zelfs meer zien dan de realiteit. Dat fotografie, afgezien dat ze altijd al sterk vatbaar is geweest voor manipulatie, niet anders dan een metarealiteit kan weergeven, is inmiddels bekend.

In de huidige tentoonstelling met werk van Shen Wei (1977) in SinArts Gallery is onder meer de foto Hanging Shirt te zien. Op een gaanderij achter een grauwig huis hangt aan een waslijn een wit overhemd te luchten of te drogen. Het hangt in de donkere schaduw van het gebouw die het grootste deel van het beeld beheerst en de kreukels in het hemd lichten op uit de schaduw. Het hemd met de vorm van een menselijke torso hangt in het midden ruim in het donker van de omgeving tussen verder goeddeels geometrische structuren, op nog een kledingstuk na dat meer linksboven, hangend aan de dezelfde lijn gedeeltelijk oplicht. Dat kledingstuk is minder zichtbaar en opvallend, want het is zwart maar een klein deel van de binnenkant licht fel op als om het donker van het linkerdeel van de foto te benadrukken. De hoofdrol blijft bij het witte overhemd. Het beeld is te zien door dunne twijgen van een boom die dwars door de scène heen groeien. Van links uit, uit het donker, ondermijnen de twijgen de geometrie van het huizenblok en naar het midden toe wordt dat erger door de verdere vertakking van de twijgen en door het witte licht dat erop glanst. Zij vormen een soort craquelé in het beeld, die de menselijke vorm van het hemd ook driedimensionaal in het midden van de ruimte plaatst. Door zijn plaatsing in het donker, juist uit het felle licht, werkt het hemd als een geestverschijning.

Je kunt natuurlijk niet weten wat er tijdens het nemen van de foto zich allemaal bevond rond de scène, hoe groot het gebouw precies was, of er nog meer bomen stonden, of er mensen in de buurt stonden en je wordt niet afgeleid door de temperatuur ter plekke of door enig geluid. Shen heeft specifiek dit beeld, met in het midden dit hemd, specifiek met deze lichtval en dus op een specifiek uur van de dag, gezien en ingekaderd om er deze specifieke compositie van te maken. Misschien moest hij er speciaal voor terugkomen op de plek om te zien of het beeld aan zijn verwachting zou voldoen onder een bepaalde lichtval. Misschien heeft hij de gebruikers van het pand gevraagd of zij het hemd wilden laten hangen zodat hij er later een foto van zou kunnen maken. Die gebruikers zagen dit beeld niet. Degene die het hemd had opgehangen, wist dat vooral om het later weer van de lijn af te halen om het aan te trekken of in een kast te leggen en had waarschijnlijk geen idee van wat de fotograaf zag. Die zag de donkerschemerige geometrie van de achtergrond, de twijgen van de boom en als een geest, het oplichtende overhemd daar tussenin. Shen maakte op die manier een geest in de realiteit, ‘echter’ dan die ooit gezien had kunnen worden op foto’s van het Londense spookhuis.

Hanging Shirt is een van de compositorisch meer gecompliceerde foto’s van de keuze uit de serie Between Blossoms die te zien is bij SinArts. De titel van die serie is een duidelijke verwijzing naar China en de klassieke Chinese kunst en het zegt iets over de periodes tussen het bloeien door, waarin het leven verder vloeit. Er komen ook daadwerkelijk bloeiende takken voor van het geslacht Prunus (kersen, perziken etc.) in een aantal foto’s van de serie als in Peach Tree en in Cherrie Blossoms.

Zo komen er meer zaken voor die gemakkelijk te associëren zijn met de klassieke Chinese kunst, zoals een tempeltje in Temple of meloenen in Watermelons. Ook opvallend zijn de takken, al dan niet van bomen, die door de compositie heen vertakken. Hier en daar vormen die takken een soort weefsel dat de compositie min of meer samenbindt.

In Peach Tree is alleen de bloeiende tak te zien. De tak met zijn vergroeide kronkels en zijn bloesems is het onderwerp. Je kunt dat onderwerp beschouwen als een compositie op zich, maar tegelijk bepaalt de tak ook de compositie van het zwart eromheen, waarbij de vraag opkomt of de perziktak in het donker ligt of dat het donker juist de takken omsluit.

Het is sowieso opvallend dat Shen, naast thema´s die je kunt associëren met de klassieke Chinese schilderkunst, ook het duister gebruikt voor een clair-obscur dat juist zo kenmerkend is voor schilderkunst uit West Europa sinds de 17de eeuw.  Ook doen sommige werken denken aan Giorgiones Onweer met zijn weelderige donkere kleuren waarin kleinere, lichtere delen sterk oplichten en het mysterieuze van de compositie verder verhogen.

Ongetwijfeld zal een Chinees of Chinese weer andere associaties hebben die teruggrijpen op zijn of haar kunstgeschiedenis, hoewel de foto’s op verschillende continenten gemaakt zijn. Zo zal een Chinees ongetwijfeld een symbolische associatie hebben bij een watermeloen, maar de watermeloenen in Watermelons hoeven niet specifiek in China gefotografeerd te zijn. Het is ook niet duidelijk hoe zij in het water terecht zijn gekomen. Zij liggen er half ondergedompeld in – wederom – het duister, gedeeltelijk aangesneden, sommige in stukken en het lijkt of ook het rode binnenste is losgesneden. Je zou kunnen denken aan een offerande. Lichtgroen en roodachtig lichten zij op uit het troebele water, wegrottend in het centrale deel van de foto. De verbrokkeling van het vlak wordt rechtsboven voortgezet op de wallenkant in kleine steentjes. Welke artistieke associaties uit welke culturen hier samenkomen, is op zich misschien interessant maar veel belangrijker is het gegeven zelf: de meloenen die in het water liggen te rotten, strak gekaderd  binnen het lichtgroene, verweerde vlak linksboven en het egaal grauwe houtwerk onder. Alleen het touw geeft enige perspectivische diepte aan het geheel.

Shen legt niet de nadruk op de eventuele verkwisting van de meloenen, voor zover daarvan al sprake zou zijn, maar eerder op het gegeven zelf van de ingekaderde meloenen vastgelegd op een moment van ontbinding. Het is een moment van schoonheid, zowel om de kleurstelling, het kleurige fruit dat daar in die donkere soep ligt, de melancholie van het afsterven, vastgelegd en daarmee verlengd tot zolang de foto zal bestaan. Dat vastleggen gebeurt niet alleen door het maken van de foto, maar ook door de kadering, zowel binnen de foto als door de foto zelf, die uiteraard een uitsnede is uit een veel groter geheel. Vrijwel niets herinnert in de foto echter aan het grotere geheel, zo min als dat gebeurt in Hanging Shirt. Shen heeft het moment en het gegeven door de kadering vrij gemaakt van zijn omgeving en zijn geschiedenis. Hij maakt gebruik van de zaken die hij al rondkijkend in de wereld tegenkomt, blijkbaar op zoek naar een ontroering die niet uitgaat van menselijke interactie maar van de zaken en objecten zoals hij ze aantreft. Er kan van het beeld tegelijk plezier en droefheid uitgaan.

Voor het maken van de foto is daarbij het, wat je zou kunnen noemen, ‘beslissende moment’ van belang voor wat betreft de gebeurtenis, het tijdstip en de belichting. Het is dan echter niet Cartier-Bressons moment décisif. Cartier-Bresson trachtte met het juiste moment een essentie vast te leggen, een betekenis van wat er op dat moment, op dat tijdstip precies voor de camera gebeurde. De foto’s van Cartier-Bresson verwijzen terug naar het moment dat hij de foto maakte en de essentie daarvan, historisch, sociaal of op enige andere manier. Bij Shen is het moment van het maken van de foto alleen beslissend voor zichzelf. Hij wil geen politieke of sociale essenties laten zien, geen betekenisvolle activiteit. Het is de vraag of hij sowieso essenties wil laten zien. Het gaat feitelijk alleen om de momenten van rust en de kadering daarvan. De fotografische wereld van Shen is er een die gestript is van macht, religie, politiek en economie, zaken die je noodzakelijkerwijs bezighouden omdat ze niet zelden hinderlijk in je privéleven en je sociale omgang doordringen. Zij doen je vergeten dat ons leven door meer bepaald wordt dan door alleen die aspecten. De wereld van kleur, donker en licht, beweging en stilstand, kou en warmte, smaak en aanraakbaarheid, de wereld van je zintuigen, wat blijft daarvan over wanneer je de tentakels van macht, religie, politiek en economie buiten beschouwing laat? Is dat niet het schrikbeeld van de hedendaagse kunst, het beeld van een kunst die niet geëngageerd is door wat de mensheid dwarszit en door hoe de mensheid zichzelf dwarszit, zelfs zonder ironie (toch altijd het laatste verweer)? Shen zet daar een esthetiek tegenover die wel zoekt naar een beslissend moment, maar dat moet dan een moment en een beeld van bijna-perfectie zijn, waarin liefst meerdere emoties tegelijk op kunnen treden. Een beeld dat aan het perfecte moet grenzen in een wereld die schijnbaar van de imperfecties aan elkaar hangt. In feite kom je dan weer terug bij de foto van het Londense huis: door het inkaderen van het moment in de foto kun je je afvragen of de beelden van Shens foto’s ooit in het echt zó gezien hadden kunnen worden, of dat wat je ziet er ooit wel was, ondanks de wetenschap dat Shen ze toch ooit ergens ter plekke op een bepaald tijdstip gefotografeerd heeft.

In Between Blossoms komen verder vrijwel geen mensen voor. Op die manier valt er ook weinig te regisseren voor de foto’s of het mochten de figuren met hun witte overhemden, misschien scholieren, zijn in Bonsai. Het is mogelijk dat Shen ze gevraagd heeft daar te gaan staan op het moment dat het hem goed leek, maar het kan ook een gratuit zijn geweest, een samenloop van omstandigheden die de fotograaf op dat moment goed uitkwam. De oplichtende figuren hadden ook zilverreigers kunnen zijn of witte kraanvogels. Zij lichten levendig op in een deel van de foto waar een loopbrug naar rechts het donker in gaat. Een als een levensweg kronkelende bonsaiboom aan een vijver, voor een loopbrug met wit geklede figuren op de grens van donker geboomte. Zij zijn ‘beslissend’ voor het moment evenals de lichte vlekken van de lucht die boven het kader van de compositie indringen.

Niettemin fotografeert hij de mens wel een enkele keer als onderwerp in de serie als een soort tegenpool binnen het geheel. In SinArts zijn Le Marais en Golden Box te zien. In geen van beide foto’s is er contact met de beschouwer. In de eerste foto houdt de hoofdrolspeler als in een diepe slaap de ogen gesloten verborgen achter de hand, zijn naakte lichaam op zacht sensueel donkerrood, terwijl links groene klimopranken het kader binnendringen. In de andere foto is alleen de schaamstreek te zien, bedekt met de handen met daarin een verguld doosje. In deze foto’s valt onmiddellijk de geënsceneerdheid op van de composities in vergelijking met de andere foto’s. Ze zijn als een vingerwijzing voor de toeschouwer: kijk naar de foto’s en stel je als naakt op om de zinnelijkheid van de beelden in de andere foto’s te ondergaan. Shen nodigt je uit de gevoelens van plezier, melancholie, zinnelijkheid en droefenis te laten samenvallen in zijn beelden, die in feite werken als fantoombeelden. Een fantoom van kracht en schoonheid dat zomaar kan opduiken tussen de hoogtepunten van bloei door.

(Klik op de plaatjes voor een vergroting)

Alle illustratie zijn afkomstig van de website van Shen Wei: http://shenphoto.com/between-blossoms/

 

Bertus Pieters

Zie ook: https://villanextdoor.wordpress.com/2017/09/27/shen-wei-between-blossoms-sinarts-gallery-the-hague/

Advertenties
Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers liken dit: