Skip to content

Degelijk of degelijker; Graduation Festival 2018, KABK, Den Haag

11 juli 2018

Jonathan Hielkema laat het zien in het trappenhuis achterin het oude gebouw van de Haagse Koninklijke Academie (KABK): het belangrijke moment van afstuderen als kunstenaar. Hij laat zijn klasgenoten zien en stelt de onvermijdelijke vraag over het kunstenaarschap: waarom? Het is een soort initiatiemoment, een coming-of-age-movie met de afstuderende kunstenaars in de hoofdrol van hun eigen film.

Een eindexamententoonstelling is tegelijk een feest en iets verschrikkelijks. Ze is een feest om te bezoeken maar doet alles en iedereen te kort. Om te beginnen de juist afgestudeerde studenten die stuk voor stuk aandacht willen voor hun presentaties. Dat is vrijwel onmogelijk, zeker ook waar er werken zijn die een aangegeven spanne tijds vergen om in hun geheel gezien te worden, nog afgezien van de performances die altijd net afgelopen of juist begonnen zijn. Dan is er het werk zelf dat een esthetische inhoud herbergt die het al naar gelang de omgeving meer of minder kan prijsgeven. Het adagium dat kwaliteit zich altijd zal manifesteren is helaas een mooi sprookje. Het ene werk schreeuwt, het andere fluistert en weer ander werk houdt zich gedeisd. Het ene werk is sympathiek en sociaal, het andere weert af en wil het liefst gesloten blijven. Dan zijn er nog de bezoekers die zich gewillig laten ondersneeuwen, de instelling hebben open te staan voor alles, maar bij wie het netvlies op den duur verstopt raakt van zoveel zichtbaarheid en onzichtbaarheid.

Een en ander zal ervan afhangen in welke combinaties de werken te zien zijn. Het is niet de bedoeling dat het werk van de ene student wordt weggeblazen door de andere. Dat geldt niet alleen voor de opvolging van de verschillende lokalen maar vooral ook voor het combineren van werk van verschillende studenten in één ruimte

Dat kan gelukkig uitpakken, bijvoorbeeld in een ruimte waarin het werk van Sara Ceruti als het ware de werken van twee andere kunstenaars (de grote tekstwerken van Ioana Ciora en de schilderijen van Nikki Selser) verbindt. Ceruti doet dat prima. Ze kan uitstekend met een ruimte omgaan en zeer zeker met een, voor de bezoeker, instabiele tussenruimte. De bezoeker kan er niet anders dan doorheen lopen en rondkijken, zonder al te lang stil te staan, want dan sta je een ander in de weg. Er zijn bovendien verschillende perspectieven en het moet de aandacht voor het werk van haar collega’s intact laten. Ze slaagt daar wonderwel in, maar de vraag dringt zich op of dat voldoende zichtbaar is. Doet haar werk haar eigen capaciteiten niet tekort? Is ze niet te zeer dienstbaar aan de dwingende boodschap van Ciora en de schilderkunstige degelijkheid van Selser?

Daar staat, helemaal aan de andere kant van de academie, het luide en duidelijke ego van Sam Andrea tegenover, werk waarnaast niets wil gedijen; de mens, met name het ego, als voorwerp van aantrekking en afstoting, in feite de balans die iedere vorm van esthetiek tracht te vinden. Andrea heeft greep op zijn grote composities en hij kan schilderen. Toch kun je je afvragen of de verf niet te zeer in dienst staat van het verhaal. Het is of de aantrekking en afstoting nog niet tot de verf zelf – de kleur, de streek, de dikte van de verf – zijn doorgedrongen. Er is een soort degelijkheid in het schilderen – al eerder genoemd – die niet verder lijkt te durven gaan dan dat: degelijk zijn.

Diezelfde degelijkheid zit in de presentaties van de fotografieafdeling. De Haagse academie heeft een naam hoog te houden op het gebied van fotografie en ook dit jaar is het peil weer hoog. Toch zou je als kijker hier en daar wat meer eigenheid, gedreven door het medium zelf willen zien. Hier en daar zie je de sluiter echt opengaan op een manier die zowel dwingend is als veel aan de verbeelding overlaat, zoals in het werk van Daniël Siegersma. Het verhaal van zijn fotoserie speelt zich af in Twente en heeft met plaatselijke gebruiken te maken. Compositie, belichting en een scherp oog zorgen hier niet voor een simpele, zakelijke reportage, ze nemen je liever daadwerkelijk mee in wat Siegersma intrigerend vindt. Als kijker word je deelgenoot van het bijzondere van ieder beeld en van de sfeer van het hele project.

De degelijkheid die niet verder durft te gaan dan dat – een degelijke vorm, degelijk kleurgebruik, degelijk materiaalgebruik, een degelijke compositie, etc. – is natuurlijk niet ongebruikelijk op een kunstacademie. Je komt daar als student voor een degelijke artistieke en vakmanschappelijke basis, met dat uitgangspunt is niets mis, want je zult er uiteindelijk ook je brood mee moeten verdienen. Toch zou juist op een goede academie die opgebouwde degelijkheid ook doorbroken moeten worden.

Dat wil allemaal niet zeggen dat het dit jaar op de KABK een toonbeeld van saaie degelijkheid is. Bepaald niet. Kijk alleen al naar de presentatie van bijvoorbeeld Milda Vyšniauskaitė, die haar werk, omringd door agressief flitsend licht, probeert een eigen leven te laten leiden. Het wekt, ondanks dat het werk zelf vormeloos als een grote eencellige is, waardering, misschien zelfs compassie op, en het mooie is: het materiaal mag zelf het werk doen. Het materiaal is hier niet alleen het object en de lampen, maar ook het licht zelf en de ruimte waarin het geheel zich bevindt.

Vyšniauskaitė waarschuwt, vóór het binnengaan van de ruimte, voor het fel flitsende licht, maar daarnaast zijn er dit jaar ook weer veel verduisterde ruimtes voor de vertoning van videowerken en andere lichtgevende zaken. Zo toont Leandros Ntolas een installatie die het midden houdt tussen een artificiële bloem, een energieopwekkend paneel en een altaar van een buitengalactische cultuur. Hier wordt geen compassie opgewekt, hier openbaart zich iets.

Eveneens in het duister toont Leonie Schneider een aantal antropomorfe wezens, ontdaan van vrijwel al het menselijke. Hier geen ingewanden of zinnelijkheid als bij Andrea en geen organische, menselijke gemeenschap als bij Siegersma, maar een metalen gemeenschap van wezens, door mensen gemaakt, maar die bij zichzelf aan de touwtjes trekt. Het ratelt en knikt, zowel hulpbehoevend als bedreigend. Het gezicht van de wezens, datgene waar je als mensen onderling zoveel aan afleest, is verworden tot een formeel masker waar geen liefde of haat aan af te lezen is.

In het duister is blijkbaar steeds ruimte voor openbaring, voor dat wat intrigeert, voor dat wat angst voor onszelf oproept, voor de toekomst en voor reflectie van ons innerlijk en de wereld waarin dat rondzwerft. Dat laatste is het onderwerp van de presentatie van Samira Saidi, waarin enerzijds migranten verhalen en herinneringen vertellen, anderzijds gereflecteerd wordt over het lichaam als archief van taal en verhalen, dat als zodanig naar andere oorden wordt meegenomen. Als geheel biedt Saidi een ruimte waar doorheen gedwaald kan worden, begeleid door de stemmen van de migranten die hun verhalen vertellen. Het is sowieso prettig een werk te zien over migratie zonder het aspect van dood, ellende en triestheid maar met de idee van de waarde van het menselijk lichaam.

De duisternis van het brein, of dat nu angst, reflectie of ontzag oproept, wordt mede bewerkstelligd door het verleden. Angst voor het onbekende is uiteindelijk angst voor de catastrofe en die wordt mede gevoed door het verleden, in West Europa vooral door de gebeurtenissen in de eerste helft van de twintigste eeuw die opende met de Eerste Wereldoorlog waarin, geholpen door de toen nieuwe technologie, een vrijwel totale ontmenselijking plaatsvond in een hels feest van angst, dood en zinloosheid waarin nihilisme hand in hand ging met grootse ideeën voor een betere toekomst. Er werd – en wordt nog steeds – heldendom geput uit die monsterlijke zinloosheid  en daarmee lijkt de Eerste Wereldoorlog de gebeurtenis bij uitstek die de Moderne tijd inluidde. De geest van die oorlog blijft actueel. Cedric ter Bals heeft er geen duisternis voor nodig om zijn fascinatie voor die tijd de vrije hand te laten. Met een kleurrijke hedendaagse, postpsychedelische taal, bevindt het werk zich in wezen ver van de Wereldoorlog en eigent Ter Bals die zich toe als een persoonlijke geschiedenis. Hij doet dat met de meest eenvoudige middelen, kleurpotlood, collage enz. Het perspectief van de kinderlijk felle kleuren, zo noest geplakt, gekrast en getekend, roept een vreemde mengeling op van de vrolijkheid te zien waar die niet is en een humor te suggereren die bij nader kijken in geen velden of loopgraven te bekennen is.

Hoeveel warmer is dan de familiegrot die Quentley Barbara van karton en plakband gemaakt heeft. Het is een gastvrije grot want je mag er, schuifelend over het karton, als bezoeker in rondwandelen. De hoofden van Barbara’s familie worden portretten die evengoed een hommage aan je eigen familie zouden kunnen zijn. Hoofden die, als de migrantenlichamen bij Saidi, taal en verhalen met zich meedragen waaruit Barbara het zijne heeft meegekregen. De kartonnen hoofden zijn niet voor niets zo groot en monumentaal, ze staan niet alleen symbool voor de taal, de kennis en levensverhalen, maar voor de waarde van het mens zijn en de vergankelijkheid ervan. Daar komt het uiteindelijk op aan, of je je nu stort in een oorlog, of in een hedonistisch leven, of wanneer je leven voor je geleefd wordt, gedwongen of uit vrije wil. Dat dwingt ook de kunstenaar tot plaatsbepaling en dat maakt dat degelijk werk op zich niet voldoende is.

(Klik op de plaatjes voor een vergroting)

© Villa La Repubblica 2018

Bertus Pieters

 

Voor meer plaatjes: https://villanextdoor.wordpress.com/2018/07/11/graduation-festival-2018-royal-academy-of-art-kabk-the-hague/

Zie ook:

http://www.metropolism.com/nl/reviews/35716_graduation_shows_2018_kabk

https://trendbeheer.com/2018/07/09/rondje-den-haag-the-hague-contemporary/

http://www.lost-painters.nl/eindexamen-expositie-kabk-den-haag-2018/

http://jegensentevens.nl/2018/07/kabk-graduation-festival/

http://www.mistermotley.nl/art-everyday-life/kabk-graduation-2018

Advertenties
Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers liken dit: