Spring naar inhoud

Juliaan Andeweg en de mythes waar je je vingers aan brandt

2 november 2020

Een lang en uitgebreid artikel in NRC Handelsblad over de misdragingen van kunstenaar Juliaan Andeweg en de staat van ontkenning daarvan in de kunstwereld schokte die kunstwereld en de wereld daarbuiten. Volgens velen is een lang borrelende beerput dan eindelijk opengegaan, volgens anderen gaat het om een heksenjacht.

Het is nogal wat voor NRC Handelsblad om in een kamerbreed artikel een individu, een kunstenaar, zo heftig met naam en toenaam te beschuldigen, in een rechtstaat waarin beschuldigden in principe alleen bij voornaam en eerste letter van de achternaam genoemd worden. Aangenomen en gehoopt mag worden dat NRC, wat dat betreft, niet over één nacht ijs is gegaan. Niet alleen vanwege de zware beschuldigingen aan het adres van de kunstenaar maar met hem ook van de instituties en personen die de kunstenaar toch steeds hebben laten wegkomen met zijn daden. Je kunt je afvragen in hoeverre dat geoorloofd is in een samenleving die zich momenteel toch al gemakkelijk laat verdelen in voor- en tegenstanders, en, helaas (we leven in tijden van uitersten), in voor- en tegenhaters. Sommige mensen en instituten die genoemd zijn in het artikel (waaronder Andeweg zelf) zouden inmiddels verwensingen en dreigingen naar hun hoofd krijgen die, wanneer ze uitgevoerd zouden worden, erger zouden zijn dan de gewelddadigheden waarvan de kunstenaar beticht wordt in het artikel. Dat doet de vraag rijzen of het doel de middelen heiligt.

Het antwoord is: ja, toch wel. Exploitatie van mensen, seksueel, gewelddadig en vanuit een positie van (toegeëigende) macht, blijft, al vóór het strafrecht zijn rol kan vervullen, erg problematisch, vooral wanneer die exploitatie door de vingers wordt gezien door omstanders, in dit geval de verschillende personen en kunstinstanties die gewaarschuwd werden, én de politie die het er tegenover de slachtoffers toch lelijk bij liet zitten. Op die manier heeft het strafrecht geen rol kunnen spelen. In het geval van Juliaan Andeweg leek er geen eind te komen aan zijn gedragingen en de manier waarop hij de mensen met wie hij te maken had manipuleerde om óf zijn beestachtige behoeften bot te vieren óf zijn straatje schoon te vegen. Wanneer waarschuwingen en aangiftes bij de politie niet helpen, is, zoals gewoonlijk, alleen de pers nog een breekijzer.

Aanrandingen, verkrachtingen en geweldsdelicten zijn voor menigeen zaken die alleen “anderen” plegen, maar niet de mensen met wie je in een zakelijke relatie verkeert. Wat de slachtoffers betreft (ook de “mindere” slachtoffers die slechts geleden hebben onder Andewegs manipulaties): schaamte, niet zelden het zwaarste wapen van de dader, speelt bij hen steeds een belangrijke rol. Het kost psychisch vaak enorm veel energie om je vanuit schaamte uit een slachtofferrol te werken. Een helpende hand is daarbij in de meeste gevallen noodzakelijk. De slachtoffers van Andeweg hebben die helpende hand niet gekregen van de politie en ook en vooral niet van de personen die de kunstenaar hielpen bij zijn artistieke carrière, terwijl de slachtoffers vaak in diezelfde kringen verkeerden en ervan afhankelijk waren. Het is overigens niet zo dat in heel artistiek Den Haag de seksuele en gewelddadige daden van Andeweg bekend waren. Wel was duidelijk dat hij niet altijd “spoorde”. Verbale woedeaanvallen, met niet zelden daarna weer overmatige excuses, konden je deel worden. Uiteindelijk heb je bij een kunstenaar met het werk te maken, en dat was in het geval van Andeweg interessant. Je gaat er dan vanuit dat ook kunstenaars normale mensen zijn waartussen ook zwarte schapen rondlopen. Zo zal menigeen met Andeweg omgegaan zijn. Zijn werk had ook niets van het gewelddadige van zijn karakter, het was af en toe zelfs verrassend afgewogen. Tóch, en juist in het geval van Andeweg, had er op zijn minst een belletje moeten gaan rinkelen wanneer  iemand je discreet inlichtte over zijn uitspattingen. Immers, voor degenen die met Andeweg te maken hebben gehad, al is het zijdelings, zijn de onthullingen in het artikel weliswaar schokkend, maar passen ze wel bij zijn gedragingen. Die mensen die mogen bogen op enige mensenkennis hadden dan ook na discreet ingelicht te zijn over de gedragingen van Andeweg kunnen besluiten, hem van school te verwijderen, hem geen tentoonstelling te gunnen, enzovoort.

Daar komt ook een ander mechanisme bij kijken: het onvoldoende serieus nemen van de signalen. Natuurlijk, signalen kunnen dubieus zijn, maar bij nader gedegen onderzoek komt dat uit. Zeker, het komt voor dat mannen (en ook vrouwen) volstrekt onterecht kwaadaardig beschuldigd worden van aanranding en dergelijke, maar dat ontslaat je niet van de plicht iedere aantijging in principe serieus te nemen. In ieder geval het signaal op een school (in dit geval de KABK) dat medestudenten zich niet veilig voelden met Andeweg in de buurt – en veiligheid zou toch voorop moeten staan in een school – had een reden moeten zijn voor maatregelen, die ook geëvalueerd hadden moeten worden op hun doel: de veiligheid van de school en haar studenten. Een galeriehouder die zich na meerdere waarschuwingen door de dader met een kluitje het riet in laat sturen, toont ook onvoldoende leiderschap.

Als de journalisten van NRC niet zo uitgebreid de meststal hadden uitgeveegd, zou dit allemaal zijn doorgegaan, met als gevolg meer slachtoffers. Wat dat betreft is de publicatie van het artikel volstrekt te rechtvaardigen. In dat geval is ook te rechtvaardigen dat mensen bij naam en toenaam genoemd zijn, temeer daar hen ook allemaal om een reactie is gevraagd. Aan de eis van hoor en wederhoor is daarmee voldaan. Dat één en ander geresulteerd heeft in een verhaal dat veel sensatie teweegbrengt, doet daaraan niet af. Al is de helft maar waar van wat er beschreven wordt, dan nog is het duidelijk dat Andeweg een veel ernstiger geval is dan menigeen wist. Het verhaal zou met weglaten van namen tandeloos zijn geworden en dat was duidelijk niet de bedoeling.

Er valt ook nog iets anders op in dit verhaal. Het presenteren van een wilde jongen, een bad guy, door zowel een prestigieuze academie als meerdere galeries.  Een soort nobele wilde die toch hele mooie kunst maakt. In een samenleving die meer gebrand is op branding dan op karakter is Andeweg een duidelijk herkenbaar product. Dat geldt overigens ook voor de KABK zelf, die zichzelf steeds meer afficheert als een merk dan als een academie. Iedere kunstschool hoopt toch een Rimbaud van de beeldende kunsten af te leveren, en hem te belonen met een fraai diploma en erop te wijzen dat dit succesmerk ondanks al zijn wilde haren en met zijn charisma én enigma toch maar mooi aan de prestigieuze school is afgestudeerd. Het hele idee van genie is een mythe, maar het bestaat nog steeds en het heet nu een “merk” of een “branding”. Een genie mag ook een bad guy zijn als hem dat meer waarde verschaft, graag zelfs. Je kunt je overigens afvragen wat de branding zou zijn van een bad girl. Je kunt dan aanvoeren dat het niet in de aard van een vrouw ligt om dergelijk bunzinggedrag te vertonen als Andeweg, maar daar kun je nog lelijk van staan te kijken. Punt is alleen dat een geniale bad girl waarschijnlijk minder goed te verkopen is dan een bad boy. Met het toelaten van het barbaarse gedrag van Andeweg is weer niets minder gedaan dan het voortzetten van de mythe van de geniale mannelijke kunstenaar.

Wat is nu verder de uitkomst van het artikel? De carrière van Andeweg is hiermee waarschijnlijk – althans in zijn succesrijke vorm – ten einde en namen en instituten zijn besmeurt met de geur van de affaire. Verzamelaars zullen zijn werken kwijt willen, mensen die ooit Andewegs vrienden waren zullen zichzelf amper meer in de spiegel durven zien. Vrienden die zich inlieten met zijn bunzingpraktijken kunnen zich nu verschuilen in een mantel van hypocrisie, of zich nooit meer in de openbaarheid tonen. Personen en instituten kunnen het boetekleed aantrekken en hun best doen dat aan de buitenwereld te tonen, maar is Andeweg daarmee van de straat, en al zou hij dat zijn, is het probleem daarmee van tafel?

Het Openbaar Ministerie heeft een onderzoek ingesteld, dat is een eerste stap. Wat momenteel dan verder vooral gebeurt, is het beschuldigend wijzen naar de mensen die verder in het artikel figureren. Op zich is dat misschien niet onterecht, maar het punt is dat het niets oplevert, met name niet als dat gepaard gaat met bedreigingen. Boosheid en het fulmineren tegen al die personen is begrijpelijk en kan verwacht worden, maar op een gegeven moment moet het ook afgelopen zijn en moet er gekeken worden naar meer constructieve stellingnames. Met woede alleen draag je niks bij aan de oplossing. Het mag bovendien niet ontaarden in laaghartige bedreigingen, want daarmee verlaag je jezelf tot bunzingniveau. Verder kan de vraag hoe nu verder? niet simpel beantwoord worden met zeggen dat het je spijt en weer overgaan tot de orde van de dag. Het is een gegeven dat een kunstenaar gebaat is met een optimum aan vrijheid, waarbinnen hij/zij zelf zijn begrenzingen kan bepalen. Die vrijheid schept echter ook een verantwoordelijkheid voor de vrijheid van anderen. Dat moet ten allen tijde de vuistregel in het kunstbedrijf zijn. Verder is het van belang steeds weer na te denken over het kunstenaarschap en wat iemand tot een kunstenaar maakt. Uitlatingen van mensen gelieerd aan de KABK daarover in het artikel doen toch erg 19de-eeuws aan en zijn vanuit die tijd rechtstreeks vertaald naar de moderne branding van de kunstenaar. Dus, schaamte is terecht, maar durf daarna ook kritische vragen te stellen en ga er met studenten over in discussie. Dat is ook een discussie over (ja, wéér en nog steeds) over vrouw, man of wat dan ook zijn en het kunstenaarschap. En voor ons allen geldt, of je nu schrijver over kunst bent, galeriehouder bent of kunstkoper bent: stel je eens voor wat je zou doen als je met een kunstenaar als Andeweg te maken hebt, over wie je geruchten hoort die erom schreeuwen op waarheidsgehalte getoetst te worden; hoe zou je dat discreet maar doortastend aanpakken? Zelfs als je vindt dat hij/zij het meest geniale werk van de wereld maakt, of als je meent een dergelijke mythe te moeten verbreiden? Tenslotte, mythes zijn verhalen, maar ze kunnen zo echt worden dat je je vingers eraan brandt.

In een persoonlijke noot: In Villa La Repubblica en Villa Next Door zijn door de jaren heen verschillende artikelen verschenen waarin werk besproken wordt van Juliaan Andeweg, te beginnen bij diens eindexamenpresentatie. Om verschillende redenen blijven die online. Wat ik geschreven heb, dat heb ik geschreven. Daar kan niets meer aan veranderd worden. Zaken die ik gezien heb en besproken heb, zijn als zodanig feiten die je niet even kunt weggummen. Dat zou een vorm van censuur zijn. Inhoudelijk sta ik ook nog steeds goeddeels achter de inhoud van wat ik daarin geschreven heb. Echter, wat mij betreft is het helaas niet meer mogelijk te lezen over Andewegs werk zonder de wetenschap van zijn gedragingen.

Verder hoop ik dat het onderzoek van het Openbaar Ministerie iets substantieels gaat opleveren dat recht doet aan de klachten van Andewegs slachtoffers, zodat de wereld weer wat veiliger voor hen wordt en zij met meer vertrouwen de samenleving, inclusief jou en mij, tegemoet kunnen treden. Tegelijkertijd hoop ik dat Andeweg een doeltreffende behandeling kan ondergaan, maar dan zal er toch eerst rechtgesproken moeten worden en het is te hopen dat het zover komt.

Bertus Pieters

In vervolg hierop: https://villalarepubblica.wordpress.com/2020/11/21/haagse-zaken-rollende-koppen/

Zie ook: https://www.nrc.nl/nieuws/2020/10/30/hoe-een-kunstenaar-carriere-maakt-onder-aanhoudende-beschuldigingen-van-aanranding-en-verkrachting-a4018047

https://www.parool.nl/kunst-media/galerist-over-andeweg-misschien-had-ik-doortastender-moeten-doorvragen~b1b8f3d2/

https://www.nrc.nl/nieuws/2020/11/01/geschokte-reacties-in-kunstwereld-na-publicatie-over-grenzeloos-gedrag-kunstenaar-a4018252

https://jegensentevens.nl/2020/11/het-aanzien-van-juliaan-a-en-de-hashtag-notsurprised/

https://chmkoome.wordpress.com/2020/10/31/shame/

http://www.metropolism.com/nl/opinion/42138_een_ongemakkelijke_waarheid_bij_de_publieke_reacties_op_julian_andewegs_ontmaskering

https://www.nrc.nl/nieuws/2020/11/03/kunstacademie-kabk-stelt-intern-onderzoek-in-naar-grensoverschrijdend-gedrag-a4018494

https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/haagse-kunstacademie-schorst-twee-docenten-wegens-beschuldigingen-van-grensoverschrijdend-gedrag~bedf6c17/

https://www.nelleboer.nl/misselijkmakend-stuk-in-nrc

https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/studenten-kabk-uiten-ongenoegen-aangaande-seksisme-op-de-kunstacademie~b980736d/

https://www.mistermotley.nl/art-everyday-life/het-prijskaartje-van-de-bad-boy

https://l1.nl/l1-cultuurcafe-ko-van-dun-over-juliaan-andeweg-160719/?pagina=4

https://www.nrc.nl/nieuws/2020/11/20/directeur-arno-van-roosmalen-weg-bij-kunstinstelling-stroom-a4020847

https://www.mistermotley.nl/art-everyday-life/wie-trekt-aan-de-noodrem-de-macht-van-het-genie-en-de-verantwoordelijkheid-van-de

https://www.nrc.nl/nieuws/2020/11/06/misbruik-is-geen-teken-van-authenticiteit-a4019095

https://www.nrc.nl/nieuws/2020/11/13/erken-de-kunstenaar-a4019887

https://www.nporadio1.nl/binnenland/28649-advocaat-peter-plasman-staat-kunstenaar-juliaan-andeweg-bij

VILLA LA REPUBBLICA IS NIET VERANTWOORDELIJK VOOR ENIGERLEI VORM VAN RECLAME OP DEZE PAGINA!!

2 reacties
  1. flopie3000 permalink

    Mooi geschreven!

    Geliked door 1 persoon

Trackbacks & Pingbacks

  1. Juliaan Andeweg en de mythes waar je je vingers aan brandt - test

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: