Skip to content

Allegorieën van de leegte: tekeningen van Johan Gustavsson in LhGWR.

7 januari 2012

Het eerste wat opvalt aan de tekeningen van Johan Gustavsson (momenteel te zien bij Lief hertje en de Grote Witte Reus  – LhGWR – aan de Haagse Stationsweg), is dat wat níét getekend is. Een groot deel van de werken blijft wit papier. Soms wordt nog een plint, een hoek, enig perspectief aangegeven, maar het blijft de vraag in hoeverre muren, wanden, vloeren als zodanig te omschrijven zijn. Want ondanks de ruimtelijke suggesties lijken de vaak charmant onbeholpen uitgebeelde protagonisten in de tekeningen in de leegte te zweven. De lijnen die hoeken en plinten suggereren, suggereren tegelijk ook een schijnbaar oneindige leegte. De leegte wordt nog verder benadrukt door de soberheid van de presentatie waar iedere tekening veel wit muuroppervlak om zich heen krijgt. De tekeningen (alle van gelijke grootte) hangen ver genoeg uit elkaar om elkaar niet te beïnvloeden en om ze allemaal individueel tot hun recht te laten komen.

De mensen in de voorstellingen zijn in het algemeen niet bijzonder actief. Voor zover zij al met elkaar spreken, is het niet duidelijk wat zij zeggen of waar zij het over hebben.

In een aantal gevallen kun je je zelfs afvragen of een persoon ook echt aanwezig is, een groot deel van het lichaam is dan verdwenen.

Maar dat kan ook gebeuren bij meubels als een tafel waarvan één of meerdere poten bijna ongemerkt ontbreken.

In iedere tekening lijkt Gustavsson de tijd even stil te willen zetten om te laten zien wat er eigenlijk gebeurt, of liever hoe het moment er eigenlijk uitziet. Maar tegelijkertijd tonen de tekeningen nadrukkelijk iets wat zich in het hoofd afspeelt. Dat suggereert het wit rond de gebeurtenissen althans.

Dat gebeurt vooral wanneer er in een uitgebeelde scène een nadrukkelijk vreemd fenomeen voorkomt dat alle aandacht opeist. In andere scènes lijkt de gedachtewereld van de uitgebeelde persoon of personen de scène te bepalen. Daarbij wordt gespeeld met de idee dat wij dat nooit kunnen weten, want de uitgebeelde personen zijn immers zo fictief als de inhoud van de tekeningen zelf. Daarmee zit de ruimte dus vooral ook in ons eigen hoofd.

En wie of wat vertegenwoordigen de personen in de tekeningen? Wie zijn zij? Zij schijnen karakters uit de middenklasse. Mensen die zich om het kale voortbestaan niet bijzonder druk hoeven te maken. En het is niet duidelijk of hun ego’s de ruimtes in de tekeningen vullen of dat de ruimtes juist hun ego’s vullen. Veelal dragen zij zogenaamde vrijetijdskleding.

Maar wie is die morsige, slapende jongen wiens matrassen geschraagd worden door bananendozen? Naast hem op de vloer ligt een bananenschil. Een verspilde droom? Een opgebruikte gedachte? Een schraag minder onder de verbeelding?

In een andere tekening hangt één enkele banaan aan een boompje als een onmogelijke droom of een fata morgana.

Bij anderen lijkt de verbeelding soms onverwacht te komen, zich verdekt op te stellen of zich juist heel zichtbaar te openbaren. De toeschouwers blijven er vaak doodgemoedereerd of juist wat ongemakkelijk onder.

En dan zijn er nog de attributen of symbolen die in de scènes voorkomen. De banaan en de bananenschil werden al genoemd. In deze tekeningen lijken de attributen en symbolen alleen naar de uitgebeelde scènes zelf te verwijzen.

Wanneer er bij voorbeeld een vreemd verschijnsel optreedt

in een ruimte met drie personen zijn daar nadrukkelijk een aantal onnadrukkelijke dingen aanwezig: twee vaasjes met ieder een rode roos op een blauwwit geblokte tafelloper, er hangen een wandklok en een schilderijtje met een donkere figuur die een arm uitgestrekt lijkt te houden in het tegenlicht.*) Of de verschijning geluid maakt, is niet duidelijk, maar de klok zal ongetwijfeld tikken, terwijl de uitgebeelde personages niet veel verder dan wat gemompel zullen komen.

Als hedendaagse allegorische figuren lijken zij hun betekenis in de voorstelling zelf niet door te hebben. Met soms subtiele humor worden zij (en wij) daarbij eerder afgeleid dan geholpen door de aanwezige voorwerpen. De toeschouwer ziet de personen en de voorwerpen in een geïsoleerd moment, gevangen in tijdloosheid en schier oneindige ruimte in deze mooie presentatie.

Bertus Pieters

NB: Door spiegeling van het glas voor de tekeningen is het niet mogelijk acceptabele afbeeldingen van gehele tekeningen bij dit artikel te leveren. Er zijn nagenoeg alleen details van tekeningen afgebeeld. Natuurlijk des te meer reden om de expositie zelf te gaan zien!

*) Johan Gustavsson, Zonder titel, 2010. Foto van website Johan Gustavsson: http://www.johangustavsson.nl/index.php?/all/work/

2 reacties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: